Afspraak gemist, boodschappen niet bezorgd: wat zijn je rechten bij extreem winterweer?

Winterse buien zorgen voor een mooi wit landschap en sneeuwpoppen in de tuin. Maar het winterweer zorgt ook voor problemen: treinen die niet rijden, bussen die uitvallen en boodschappen die niet worden bezorgd. Ook afspraken bij de kapper, fysiotherapeut of tandarts kunnen in de knel komen. Wat zijn in dit soort situaties je rechten als consument? En wanneer is er sprake van overmacht? We leggen de vragen voor aan jurist Charlotte Meindersma.

“Je hebt niet direct recht op je geld terug”, vertelt jurist Charlotte Meindersma. “In principe geldt dat bestellingen uiterlijk binnen 30 dagen geleverd moeten worden. Als het langer duurt, moet dat wel tijdig aan de consument worden gemeld.”

Blijft levering daarna alsnog uit, dan verandert de situatie. “Wordt er daarna nog steeds niet geleverd, dan mag je de overeenkomst ontbinden en krijg je je geld terug”, legt Meindersma uit. “Maar dat is dus pas aan de orde als die termijn echt is overschreden.”

Volgens de jurist is een schadevergoeding door vertraging zelden aan de orde. “Dat kan alleen als er een zogenoemde fatale termijn is afgesproken, een deadline die echt gehaald móét worden. Maar dan moet je ook aantonen dat je daadwerkelijk schade hebt geleden en dat is lastig.”

Bij boodschappen is die schade meestal beperkt. “Je koopt die dag vaak alsnog zelf eten. Dat geld had je sowieso uitgegeven, want je moest eten. Er is dus eigenlijk geen echte schade, in elk geval niet groot genoeg om daar een zaak van te maken.”

Ook hebben online supermarkten dit risico vaak al afgedekt in hun algemene voorwaarden. In deze voorwaarden, waar je mee akkoord gaat bij het plaatsen van een bestelling, staat vaak dat leveringstijden niet gegarandeerd zijn. Zo staat bij zowel Jumbo als Albert Heijn:

“Wij streven ernaar deze levertermijnen en -tijdstippen te halen, maar we kunnen de levermomenten helaas niet garanderen. U kunt ons dus niet aanspreken op een te late levering.”

Dat betekent dat een vertraagde levering door bijvoorbeeld winterweer juridisch gezien vaak is afgedekt door de supermarkt zelf.

“Dat mag alleen als er sprake is van overmacht”, zegt Meindersma. “Dan moet het tijdelijk of blijvend onmogelijk zijn om een dienst te leveren.”

Niet elk beetje sneeuw is genoeg. “Het weer op zichzelf is geen reden om te mogen annuleren. Het moet echt extreem worden”, benadrukt ze.

Meindersma licht dit toe met een voorbeeld: “Als je net een pizza hebt besteld en er breekt ineens een sneeuwstorm uit waardoor iedereen binnen een paar minuten volledig is ingesneeuwd, dan hoeft die pizza niet meer bezorgd te worden. Maar in het algemeen geldt: bedrijven mogen hooguit later leveren, niet zomaar annuleren.”

“Hiervoor geldt eigenlijk hetzelfde als voor bedrijven”, vertelt de jurist. “Als het echt onmogelijk is om te komen, dan is er sprake van overmacht aan jouw kant en mag je kosteloos annuleren.”

Maar dat is niet snel het geval. “Is het alleen maar heel lastig — bijvoorbeeld omdat het glad is of omdat het openbaar vervoer beperkt rijdt — dan mag een aanbieder in principe wel annulerings- of no-showkosten rekenen”, legt Meindersma uit.

“Ziekenhuizen mogen een no-showtarief rekenen, maar alleen als ze dat vooraf duidelijk hebben gemeld”, zegt Meindersma. “Het kan ook zijn dat in hun regels al staat dat ze bij extreme weersomstandigheden geen kosten rekenen.”

Haar advies is duidelijk: “Neem altijd contact op als je niet naar een medische afspraak kunt komen vanwege het weer. Vraag bij de zorginstantie hoe zij hiermee omgaan, zodat je op basis daarvan kunt bepalen of je wel of niet gaat.”

Daarbij blijft er ook een eigen verantwoordelijkheid. “Je moet als patiënt zelf voldoende rekening houden met mogelijke vertragingen in je reistijd”, benadrukt de jurist.

“Niet automatisch”, vertelt Meindersma. “Overmacht is echt bedoeld voor extreme gevallen. Als er bijvoorbeeld echt te veel sneeuw is, helemaal geen treinen meer rijden of een groot deel van het wegennet is afgesloten, dan zou er sprake kunnen zijn van overmacht. Maar dat is dus niet snel het geval”, licht de jurist toe.

“Het uitgangspunt is dat je altijd zelf aansprakelijk bent”, stelt de jurist. “Als je door gladheid niet op tijd kunt remmen en daardoor schade veroorzaakt bij een ander, dan moet jij — of jouw verzekering — die schade betalen.”

Volgens Meindersma hoort dat bij deelname aan het verkeer. “Je had rekening moeten houden met de omstandigheden, bijvoorbeeld door extra afstand te houden en je rijgedrag aan te passen.”

“Dat hangt af van de situatie. Afhankelijk van waar je naartoe vliegt en hoe lang de vertraging is, heb je recht op bepaalde vormen van compensatie.”

Ook hier is overmacht doorslaggevend. “Zolang er geen sprake is van overmacht, moet de luchtvaartmaatschappij betalen”, legt Meindersma uit. “Is er wél sprake van overmacht, dan hoeft de maatschappij geen compensatie te geven.”