Aansluitstop door overbelast stroomnet, wat zijn de gevolgen?

Per 1 juli geldt er in delen van de provincie Utrecht een aansluitstop voor nieuwe stroomaansluitingen – of verzwaringen van bestaande stroomaansluitingen. Wat zijn daarvan de gevolgen? We spreken erover met David Smeulders, hoogleraar Energietechnologie aan de Technische Universiteit Delft.

Dit artikel hoort bij het onderwerp 'Wachtlijst voor stroom: dit verandert er per 1 juli voor huishoudens' uit de Kassa-uitzending van 25 april 2026.

"Deels wel. Blijkbaar hebben ze het niet kunnen managen. Al in 2008 kwamen de eerste signalen dat het stroomnet overbelast zou raken. Toen werd daar in de Tweede Kamer bij wijze van spreken nog over gelachen. Indianenverhalen waren het. 

Destijds was al bekend hoe dik de kabels waren en er kwamen steeds meer subsidies voor zonnepanelen, windmolens, warmtepompen en elektrische auto’s.  

Dat kan niet allemaal. Zowel het gebruik als het leveren van stroom gaat over dezelfde kabels. Dan krijg je overbelasting, het is gewoon natuurkunde.  

Maar deels had ik het niet verwacht. Misschien is het ook een zwaar signaal: er moet echt meer gebeuren. Er is een tijd geleden ook een speciale crisismanager aangesteld.  

Ik herinner me overigens een bijeenkomst van netbeheerders een paar jaar geleden waar ik bij was. Hoorde daar dat er extra koeling werd geplaatst bij een deel van de transformatorhuisjes omdat die te heet werden. Had toen wel de indruk dit wordt serieuzer. 

Het besluit is nu het kritische gebied, dus de provincies Utrecht, Gelderland en Flevoland, op te delen in vijf sectoren. Eentje is dus de klos en vier sectoren kunnen dus nog even door, maar ik vrees dat je kunt wachten op de volgende aansluittop. Voordeel is wel dat ze niet in één keer een te groot deel van Nederland teleur hoeven stellen. Als je dit soort drastische maatregelen moet nemen, dan blijft het daar vaak niet bij."

"Zeker, dat lijkt mij wel. In de wet staat dat nieuwbouwhuizen niet meer op gas aangesloten mogen worden. Maar zo’n kleine centrale in een wijk mag wel. In uiterste nood kun je ook dieselgeneratoren neerzetten. Maar dat is echt een uiterste noodmaatregel.  

Tja, als je de rapporten leest en ontwikkelingen volgt, dan wist je dat deze situatie niet te vermijden is. Het is eigenlijk onvoorstelbaar dat ze het niet eerder hebben kunnen berekenen. De netbeheerders waarschuwen al heel lang dat ze tegen de grenzen aanlopen.

Het is politiek wensdenken. Zo van: het lost zich wel op, we hebben het beste net van de wereld. Politiek werd het zo weggezet. Terwijl Mel Kroon, de baas van Tennet, een paar jaar geleden al openlijk sprak over een campingnetje. Maar voor de politiek daarnaar wil luisteren, moet de wal eerst het schip keren."

"Ja, absoluut. Maar we moeten af van de starre houding 'alles moet nu zo snel mogelijk elektrisch'. Dat heeft de politiek vaak neergezet als de oplossing voor alles. We hebben nog een prima gasnet. Laten we zoveel mogelijk gebruik maken van de schoenen die we nog hebben, voor we ze weggooien.  

Natuurlijk is het doel om volledig naar elektrisch te gaan. Mooi met opwekking van groene stroom. Dat is het ultieme punt, daar ben ik een groot voorstander van. Maar het is een kwestie van de lange adem, een schaakspel. Je weet waar de overwinning zit, maar om daar te komen moet je wel de juiste zetten doen."

"Die netbeheerders zetten nu alles op alles. Lastig, want de bouw van nieuwe stroomstations duurt vele jaren door lange procedures en ze kampen met personeelstekort.

Los hiervan: die netbeheerders hadden uiteraard veel eerder het stroomnet moeten versterken."

"Zeker, het lijkt wel Afrika. Kan me ook voorstellen dat ze eerst gaan afknijpen, dus dat er in een gebied beperkt stroom beschikbaar is. Het nadeel daarvan is dat dan een wijk minder stroom krijgt, dus je bent wel afhankelijk van je buren dat die niet te veel gebruiken. Als iedereen een slimme meter heeft dan kan het per huishouden. Zover is het nog niet."

"Tuurlijk, de nood kan zo hoog zijn dat het moet. En hij zal het ook gebruiken om de urgentie te onderstrepen. Overigens is dit wel een maatregel waar de netbeheerders al eerder voor gepleit hebben.  

Ik merk wel dat het probleem van deze netcongestie voor de staatssecretaris de hoogste urgentie heeft. Aan zijn inzet ligt het niet. In de Kamerbrief van hem van eerder deze week staat ook een lange lijst van tal van maatregelen en initiatieven. Het zijn er alleen zoveel dat vooral ook blijkt hoe groot de crisis is."

De betreffende Kamerbrief lees je hieronder (.pdf)

"Ja, dat kan helpen, maar toch ook een kanttekening. Kijk, voor veel mensen is het lastig daar rekening mee te houden. Mensen komen uit hun werk, neem de winter, dan willen ze een warm huis. Als je een warmtepomp hebt gaat die echt vol aan. Of die staat de hele dag al aan om het huis op constante temperatuur te houden. Dat geldt ook voor elektrisch koken, juist in die tijd wil de massa avondeten. 

Natuurlijk, slim laden van je elektrische auto is zeer aan te raden. Overigens pleit ik ervoor rustig aan te doen met de subsidie voor elektrisch auto’s want dat betekent nog meer stroomgebruik. Wat blijkt, er komt weer een nieuwe subsidieregeling. Daar is echt niet goed over nagedacht."

"Ja, uiteraard, het kan helpen. Zeker als je ook zonnepanelen hebt. Voor terugleveren moet je nu betalen. Dus zelf die stroom gebruiken is meegenomen. Vandaar de prijsprikkel. 

Vroeger hadden we ook een dag- en nachttarief. Dat was om dezelfde reden. In de nieuwe energiewet staat ook dat er vier nieuwe tarieven komen. Daarmee kun je regulering stimuleren."

"Maar nu zouden de overheid en netbeheerders, al grote advertenties kunnen plaatsen. Dit worden de nieuwe dal- en piekuren. Bereid je alvast voor. Anders valt het de consument straks rauw op het dak. En niet onbelangrijk: wellicht gaan mensen die piekuren alvast wat meer vermijden."

Allereerst, slechts een paar procent van de bevolking heeft een volledig elektrische auto. En nee, dat is niet realistisch. Het heet bidirectioneel laden. Dan kun je dus twee kanten op met je accu. Laden en ontladen richting huishouden. Dat kan 99 procent van die auto’s nu niet. Dat is eigenlijk ook niet aan te passen. 

Ik krijg ook vragen over de aanschaf van een generator, maar die kun je niet aansluiten op je stroomnet thuis. Hooguit kun je een klein apparaat aansluiten op zo’n generator."

"Nou, dat valt tegen. Die zijn heel duur, dan praat je al gauw over zeker duizenden euro’s, nog los van de aansluitkosten. Als particulier is dat lastig rendabel. Je ziet het wel op bedrijventerreinen en bij ziekenhuizen. Maar tja, als consument heb je het wel over de mensen die het zich kunnen veroorloven.   

Er is overigens geen landelijke subsidie voor thuisaccu’s, wel soms gemeentelijke of provinciale. Mocht je het kunnen betalen, dan kan dat helpen."

"Het belangrijkste is om geld te steken in isoleren, want daarmee kun je  stroomverbruik verminderen. Dan is het goed om je te realiseren dat per 1 juli de voorrangsregels veranderen. Dus wie wel en geen voorrang krijgt met een nieuwe of zwaardere aansluiting. Wil je die, dan zou ik nu nog een aanvraag doen.

Of er nog ruimte is, verschilt verder sterk in het land. Dus check dat voor jouw adres. Dat kan op de websites van de netbeheerders. Nog goed om te benadrukken: al kun je bijvoorbeeld een zwaardere aansluiting krijgen, dan is dat nog geen garantie op voldoende stroom. Dus probeer ook dat na te gaan, want vrijwel nergens meer kun je daar zo maar van uitgaan."