Jörgen Raymann maakt Die Andere Late Night: 'Comedy op tv is, met alle respect, allemaal heel wit'

Hassan El Rahaui, Fuad Hassen, Lucinda Sedoc, Marco Lopes, Marcel Bamberg, Vera van Zelm en Victor Luis van Es geven in Die Andere Late Night wekelijks hun kijk op de actualiteit. Jörgen Raymann begeleidt ze als mentor.

Jörgen Raymann: Anders dan wat we nu op televisie zien aan comedy, want dat is met alle respect allemaal heel wit. Ik ben gek op Lubach, ik vind Even tot hier waanzinnig en die jongens van Sluipschutters geweldig, maar ik zie Even tot hier niet zo snel een sketch maken over hoe positieve discriminatie op de werkvloer kan doorslaan. Als witte makers daar een grap over maken, krijg je meteen een hoop ophef. Wij kunnen dat wel, en het is volgens mij ook onze taak om dat te doen. We hebben bijvoorbeeld een reclame voor Inshallah Verzekering, waarin Hassan je tegen werkelijk alles verzekert, natuurlijk op tijd uitbetaald, inshallah. Inshallah is echt iets Marokkaans, het betekent zoiets als ’als God het wil’; gebeurt het niet, dan heeft God het ook zo gewild. Als je dat bij een verzekeringsmaatschappij hebt, weet je al hoe laat het is.

Het wordt een wekelijks sketchprogramma van zes afleveringen, met als inspiratie iets tussen Saturday night live en In living color . We doen live sketches in de studio, en elke week is er een uitgesproken bekende Nederlander als host. Het is echt het programma van een nieuwe generatie bi-culturele comedians; ik sta op de achtergrond en begeleid ze als een soort mentor.

We hebben zeven nieuwe gezichten gevonden: Hassan El Rahaui, Fuad Hassen, Lucinda Sedoc, Marco Lopes, Marcel Bamberg, Vera van Zelm en Victor Luis van Es. Bij elkaar vormen ze een doorsnee van multicultureel Nederland, met onder hen een Portugees, een Eritreeër, een Marokkaan, een Surinamer, en een Chileen die ook nog bi is, dus die tikt in zijn eentje twee boxjes tegelijk aan op het diversiteitslijstje. Het team is dus overwegend bi-cultureel. Het nieuwe Nederland!

Wat mij betreft als we op den duur een plek krijgen op NPO 1, want daar werken we naartoe. Raymann is laat heeft destijds ook een paar jaar moeten sudderen op Nederland 3 voordat we naar Nederland 1 mochten, dus we laten het ook nu rustig groeien.

Dat heb ik ook gezegd, het is echt geen Tante Es-show. Iedereen die me op straat aanspreekt, heeft het echter wél over Tante Es, dus ben ik nu toch iets aan het uitwerken met haar in een heel andere setting. Maar dat is voorlopig nog maar een idee.

Toen ik begon met The Comedy Factory, eind jaren 90, had ik de tijd mee, want Paars was aan de macht en wilde meer multiculturaliteit op televisie. De laatste jaren is dat steeds meer afgebrokkeld. Bij de commerciële omroepen heb je hooguit Humberto Tan en John Williams, en gelukkig Edson da Graça, alleen zit dat in programma’s met een traditioneel Nederlandse setting.

Ja, terwijl ik juist programma’s wil maken die echt verbinden: programma’s die laten zien dat de verschillende culturen in ons land veel meer overeenkomsten hebben dan verschillen. Alleen leven we in een maatschappij die zo gepolariseerd is, mede door wat er online gebeurt, dat we alleen nog gefocust zijn op wat ons van elkaar onderscheidt.

Ik beweer niet dat er geen racisme is, dat is er wel, maar wist je dat ook Surinamers op de PVV hebben gestemd? De politieke ruk naar nationalistisch-rechts baart me wel zorgen. Ik ken zelfs Marokkanen die op de PVV hebben gestemd. Mensen willen gezien worden, dat is het. Ik zag laatst een filmpje van een mevrouw die net van de islamitische slager kwam, want het is daar goedkoper, en die ging vervolgens demonstreren tegen moslims. Dat is de dubbele moraal die we hebben. Ik geloof niet dat Nederlanders racistisch zijn van aard; wat we wél hebben, is veel beeldvorming en vooringenomenheid, en dáár kan racistisch gedrag uit voortkomen.

Die is ontstaan in de slavernijperiode, toen zwarte mensen door de kroon, de regering en de kerk als halffabricaten werden neergezet om de slavernij te kunnen valideren. Toen ik uit Suriname hiernaartoe kwam om te studeren, was ik er zelf nog van overtuigd dat witte mensen slimmer waren dan zwarte mensen, door de boekjes die we daar te lezen kregen, voornamelijk uit Nederland. Heb jij Kuifje in Congo ooit gelezen? De Congolezen worden daarin afgebeeld als achterlijk en lui, en Kuifje moet ze als witte held even komen vertellen hoe het moet. Ik heb ook Tien kleine negertjes op mijn verjaardag gekregen, toen ik acht of negen werd, en zo gaan we vanzelf zwarte mensen als dom zien, zelfs als je zelf zwart bent. Het zit in ons onderbewustzijn en is van generatie op generatie doorgegeven. Met humor kun je daar wat aan doen door vooroordelen zo absurd uit te vergroten dat ze hun macht verliezen, zodat je er een soort geuzending van maakt; dat is altijd mijn drijfveer geweest.

Hun blik op de wereld. Humor is universeel, dat blijft zo, alleen kom ik uit een generatie waarin humor gelaagd moest zijn: er moest een boodschap in zitten, het moest schuren. Bij hen moet het vooral funny zijn, herkenbaar en funny. Neem het taalgebruik onder jongeren: dat vinden zij hilarisch, terwijl ik me er alleen maar aan zit te ergeren, want het is een verkrachting van de Nederlandse taal en van het Surinaams. Ik hoorde laatst een jongen online zeggen: ja, Rotterdam Zoutu. Hij bedoelde Zuid, alleen zoutu is zout in het Surinaams. Ik krijg daar kortsluiting van. Aan de andere kant: als ze dat leuk vinden, dan is dat prima. Als je maar weet hoe je er moet komen met de metro.

Ja, en daarom vind ik het mijn taak om die laag te laten zien, en zij begrijpen heel goed waarom dat nodig is. Soms komen er grappen voorbij waarvan ik denk: kom op, jongens, we hebben nog iets met diepgang nodig. Dan gaan ze erop zitten en dan komen ze er ook. Ik vind dat humor niet te makkelijk mag zijn; als je echt impact wilt hebben, moet je een tweede of zelfs een derde laag hebben, zodat er iets blijft hangen.

Medeschrijver Simon van den Ben wees mij erop dat het echt niet kon zoals ik me gedroeg, alsof ik een diva op de vloer was. Daardoor ben ik iemand geworden die elke cameraman, elke kabeljongen en elke geluidsman een hand geeft, en dat heb ik deze nieuwe crew ook geleerd: als we op de vloer komen, geven we eerst iedereen een hand en bedanken we hen dat ze met ons samenwerken. Je moet niet zoals ik gaan denken dat je de ster van de show bent, dat je Gods antwoord op alle vragen bent en dat je scheten naar Chanel ruiken. Iedereen is vervangbaar. Mijn oudste dochter kwam vroeger eens huilend uit school omdat de andere kinderen beweerden dat ze alleen goede cijfers kreeg omdat ik op televisie was. Ik heb haar toen gevraagd: welke dag is papa op tv? Elke zondag. En als papa er een keer niet is? Dan komt er iemand anders op tv. Wanneer wordt het vuil opgehaald? Elke donderdag. Wat gebeurt er als de vuilnisman niet komt? Dan gaat het stinken. Wie is dan belangrijker, de vuilnisman of papa? Die nuchterheid wil ik die jongens en meiden meegeven, want op andere vlakken hebben ze het al moeilijk genoeg.

Nou, ze zijn voorzichtiger dan mijn generatie, omdat door de wokegeneratie alles wat je zegt onder het vergrootglas wordt gelegd. Ik zeg ze altijd: als iets grappig is, is het gewoon grappig. Wat je nooit moet doen is mensen zo beledigen dat ze er niet bovenop komen. Tenzij het om een politicus gaat die er zelf om gevraagd heeft.

Ik denk het wel, als je het op een respectvolle manier doet. Twee jaar geleden heb ik Achmed nog gespeeld voor de Ramadanconferentie, en iedereen lag in een deuk.

Ik vind haar geweldig, daar gaat het niet om, en ik vond Peter Pannekoek vorig jaar ook hartstikke goed, maar het is altijd dezelfde veilige keuze, terwijl er volgens mij genoeg talent is. Een Ryan Panday, om maar iemand te noemen, zou dat óók fantastisch kunnen.

Nooit. Toen had ik het zeker willen doen, nu niet meer.

Spijt heb ik van niets, want alles wat ik toen deed, heb ik met de juiste intentie gedaan. Met mijn veranderde inzicht zou ik wel sommige dingen anders aanpakken. Die Chinese kruidendokter die ik destijds speelde, zou ik nu niet meer doen, omdat ik zie hoe gevoelig dat ligt in de Aziatische gemeenschap. Ik heb het nooit gedaan om Chinezen te beledigen, integendeel: in mijn programma’s heb ik juist altijd de misvatting aangekaart dat zij allemaal in de horeca zouden werken, terwijl het merendeel in de medische sector werkt. Vergeet niet dat kinderen op school vijf, zes jaar geleden nog Hanky Panky Shanghai leerden zingen, terwijl ze met hun vingers spleetoogjes maakten, dus ik ben blij dat er nu vanuit die gemeenschap mensen opstaan. Datzelfde geldt voor bepaalde woorden: dingen die vroeger als normaal werden gezien, kunnen nu echt niet meer.

Dat gebruik ik bijvoorbeeld alleen nog als ik over mezelf praat: dan noem ik mezelf n*ger en gebruik ik het als geuzennaam, want in andere contexten kan dat woord niet meer in deze tijd.

Juist, je moet niet uitsluiten, en wie wil zaniken, vindt altijd een reden. Wij proberen een programma te maken waarin we naar eer en geweten niemand beledigen, met heel veel zelfreflectie naar onszelf toe; het enige wat we hopen, is dat iedereen erom kan lachen en begrijpt dat het op geen enkele manier bedoeld is om anderen te beledigen.

Altijd, want ik geloof uiteindelijk in de mens. In de jaren 70 dacht ik ook dat het einde nabij was, met de kernwapens. Daarna hadden we 9/11. Nu is het Trump. Uiteindelijk willen we allemaal hetzelfde: gezien worden, gehoord worden, geïnspireerd raken, gezond zijn en gelukkig zijn. Ik noem het de vijf G’s. Onze maatschappij moet eigenlijk als een orkest zijn: elk instrument heeft zijn eigen melodie en zijn eigen tempo, alleen samen kunnen we fantastische symfonieën maken.

Dan ben ik gestopt met theater en tv en sta ik vaker met mijn vrouw op Schiphol, ha!

Dit artikel verscheen eerder in de VARAgids. Als eerste lezen? Word abonnee.