BNNVARA
Een eerlijk en gelijkwaardig Nederland. Wij zijn voor. Jij ook?

Het muzikale vierluik Chansons. Wat is het verhaal hierachter?

17 sep 2021
  •  
leestijd 6 minuten
  •  
4601 keer bekeken
  •  
jaaa

Voor beiden geldt: hun optredens waren absolute belevenissen, maar wie was nu de beste chansonnier, Jacques Brel of Charles Aznavour?

Als het om chansons gaat, komt uiteindelijk die eeuwige vraag bovendrijven. Wie was de beste, Jacques Brel of Charles Aznavour? Hier is het oordeel.

Straks trekken Matthijs van Nieuwkerk, kruisvaarder met de kleuren van Aznavour, en Rob Kemps, Brelliaan tot in de vezels, het Franse land in. In een gezamenlijk programma belijden ze hun liefde voor het Franstalige chanson. Ze bezoeken plekken (het huis van Serge Gainsbourg) en spreken betrokkenen (de van oorsprong Nederlandse chansonnier Dave, bekend van de hit ‘Dansez maintenant’). En ze zullen natuurlijk kibbelen over wie de aller-, allerbeste was: Jacques Romain Georges Brel (19291978) of Chahnour Varinag Aznavourian (1924-2018), de echte naam van Charles Aznavour.

Matthijs schreef voor deze gids jarenlang een column over Aznavour, ‘de beste zanger die ooit heeft geleefd.’ Aznavour was de stem die ruim vijftig jaar bij hem was, de lievelingszanger van zijn moeder, de soundtrack bij dierbare momenten.

Kemps, gangmaker van feestact De Snollebollekes en winnaar van kennisquiz De slimste mens, citeerde ooit bij Matthijs aan tafel zijn held Jacques Brel: ‘Als je na een optreden niet helemaal kapot bent, hield je niet genoeg van je publiek.’ Dat is zo ongeveer het levensmotto van Kemps geworden, met die aantekening dat ‘Links rechts’ of ‘Vrouwkes’ van Snollebollekes volgens Kemps zelf nog niet de schoenen van een Brel-nummer mogen strikken. Voor hem begon de liefde toen hij op de radio ‘Quand on n’a que l’amour’ hoorde, dat insloeg als de bliksem. Van daaruit ging hij op zoek naar meer, en groeide een niet te stuiten liefde. Hij waagt zich verder niet aan het repertoire van Brel. Hoewel: in het radioprogramma van Frank Evenblij en Erik Dijkstra zong Kemps overtuigend het eerste deel van de Brel-hit ‘Bruxelles’ mee, al ging daar de relativering aan vooraf dat hij dat in de kroeg pas doet na de nodige biertjes en een fles sambuca.

Mooi, die bescheidenheid en relativering. Maar zo komen we niet tot het antwoord op de vraag. Terwijl dat er natuurlijk wel is. Maar dat straks.

Er zijn overeenkomsten tussen de zangers. Beide staan in het pantheon der chansonniers, maar komen niet uit Frankrijk De een werd geboren in het Belgische Schaarbeek, de ander heeft Armeense wortels. Ze hebben in het begin van hun carrière zwarte sneeuw gezien. Een Frans criticus schreef na een optreden van Brel dat er uitstékende treinen vanuit Parijs naar Brussel gaan. De verticaal uitgedaagde Aznavour (1m61) werd in recensies vergeleken met Henri de Toulouse-Lau-trec, de door dwerggroei getroffen schilder. Maar onder de vleugels van Georges Brassens (Brel) en Edith Piaf (Aznavour) vonden ze hun eigen stem, hun eigen publiek en hun eigen geluid.

‘Ze zijn beide acteur, optredens zijn belevenissen. Je maakt echt iets mee,’ zegt schrijver/journalist Bart Van Loo, ook vaak te gast geweest in DWDD over chansons.

‘Ze schreven hun eigen nummers, die werden opgetild door geweldige arrangeurs.’ Maar de verschillen tussen de heren springen meer in het oog. De Nederlandse zangeressen Tess Merlot en Britta Maria zongen en zingen liedjes van beide giganten. Britta toert nu met haar voorstelling Aznavour mon amour. Van Tess verscheen onlangs een cd met daarop onder meer een vertolking van Brels ‘Bruxelles’, tijdens de albumpresentatie zong ze ook Aznavours ‘Emmenez-moi’. Britta: ‘Als je Aznavour zingt, tuit je je lippen. Bij Brel open je je hele mond, zoals hij dat zelf ook deed, dat hele gebit sprong je tegemoet.’ Van Loo: ‘Brel spuugt zijn nummers uit.’ Tess: ‘Brel stond scheldend op de barricades, was niet bang om te beledigen. Aznavour was ook geëngageerd, maar niet met vuist omhoog.’

Britta, Tess en Bart hebben alle drie een gelijkaardige ontwikkeling doorgemaakt bij de waardering voor Brel en Aznavour. Tess: ‘Ik dacht altijd dat ik op uitgesproken types als Brel viel, maar ik blijk nu toch te houden van keurige heren met een hang naar nostalgie. Zoals Aznavour.’ Britta: ‘Ik heb Nederlandse vertalingen van Brel gezongen, die zijn echt schitterend. Maar ik was drie jaar oud toen Brel overleed, ik ken hem alleen van filmpjes en verhalen. Toen ik eindelijk Aznavour live zag, in Amsterdam, moest ik huilen bij zijn opkomst. Dat vergeet ik nooit meer.’

Bart van Loo: ‘Het vaderschap heeft veel veranderd, ik heb niet meer de geldingsdrang en onrust van Brel, maar de wil om lang te leven. Vandaar dat ik Aznavour zing voor mijn dochter. Die laatst zei dat ze het helemaal beu was (lacht). Mijn vrouw zingt nog wel Brel voor haar.’ Volgens Van Loo is een ander belangrijk verschil tussen Charles en Jacques dat de dood bij de eerste vrijwel nergens voorkomt, terwijl Brel ‘de troubadour is van het einde. ‘Neem liedjes als “La mort”, “Le moribond”, “Le tango funèbre”, “Jacky”. Het is geen wonder dat Brel ook een keer klaar was met het chanson. Hij ging tegen het eind van zijn leven vlieglessen nemen, had hij nu geleefd, was hij vrijwel zeker een oud-astronaut geweest. Zijn interesses gingen verder dan zingen. Niet bij Aznavour. Die zag zich op zijn 100ste verjaardag op de Champs-Élysées staan, met band erachter. Ik denk dat als je nu tegen Aznavour zou zeggen dat hij dood is, hij daar ongelooflijk kwaad over zou worden. Ik merk nu ook, als ik over Charles praat, kan ik niet in de verleden tijd spreken.’

Met het pistool op de borst kiezen Tess, Britta en Bart voor Aznavour, niet voor Brel. ‘Als ik Brel zing, gaat iedereen rechtop zitten,’ zegt Tess. ‘Brel is niet iemand voor op de achtergrond.

Maar bij Aznavour wordt meegezongen in de zaal. Zijn liedjes nodigen daar meer toe uit, hij is meer een crowdpleaser.’ Britta:

‘Aznavour heeft pakweg 1300 liedjes gezongen. Die kan ik zo achter elkaar horen. Brel houd je vanwege de intensiteit maximaal drie kwartier vol. Dat was ook vaak de lengte van zijn optredens.’ Van Loo: ‘“Non, je n’ai rien oublié” moet het mooiste chanson ooit zijn. Een lang nummer, ruim zes minuten, dat zich als een film ontrolt. Man ontmoet oude geliefde, drinkt een glas met haar. Nog meer glazen, nog meer herinneringen. En het verlangen steekt weer op, het grote verlangen. Schitterend bezongen, schitterend gearrangeerd.’

Dan naar het antwoord op de vraag.

Daags na de allerlaatste DWDD lichtte de telefoon van Matthijs van Nieuwkerk op. Appje van Frans Timmermans, vicevoorzitter van de Europese commissie.

En verklaard fan van Jacques Brel. Timmermans heeft een video gestuurd. Hij zit in zijn huis, achter de piano. De Limburger, vaak te gast in het programma van Matthijs, heeft een ultiem gebaar gevonden om Van Nieuwkerk te bedanken voor de vijftien jaar dat hij aan het hoofd van de DWDD-tafel zat. Timmermans schraapt zijn keel, en zingt.

Hier encore, j’avais vingt ans, je caressais le temps J’ai joué de la vie Comme on joue de l’amour et je vivais la nuit

‘Hier encore’, een van de mooiste, trieste liedjes van Aznavour. Over een man die terugkijkt, zoals er vaak wordt teruggekeken in het oeuvre van Aznavour, en tot een weinig verheffende conclusie komt. Dat is niet per se de boodschap die Timmermans wil overbrengen, het gaat meer om het gebaar. Brel-fan zingt Aznavour. Dat is als de Beatles-fanaat die toegeeft dat Mick Jagger en Keith Richards een paar klassiekers hebben geschreven. De Reviaan (toegewijd lezer van Gerard Reve) die bewonderend voordraagt uit een roman van W.F. Hermans. De Ajax-hooligan die applaudisseert voor een goal van de spits van Feyenoord.

Als de Brel-fan dat zoenoffer doet, die knieval kan maken voor de Aznavouriaan, dan ligt het antwoord op de vraag wie de beste is, voor de hand.

Leve de nostalgie!

Chansons!, vanavond om 21.25 op NPO 1

Door Guuz Hoogaerts

Hieronder vind je alle muziek uit de eerste aflevering van Chansons! Deze playlist wordt iedere week aangevuld.

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (11)

Kees100
Kees10019 okt 2021 - 19:08

L.S., suggestie betreft het volgende. Ik heb de afgelopen maanden zeer genoten van uw programma ‘chansons’. Ik ben een liefhebber, al sinds de dagen, zo rond 1960, dat
ik als jongetje naar de live-registraties (op de avro?) van chanson-concerten keek. Gilbert Bécaud, Charles Aznavour, Dalida, Edith Piaf, ga zo maar door. Aan vele van deze held(inn)en hebt u aandacht besteed. Maar, begrijpelijkerwijs doch helaas, er zijn er ook een aantal overgeslagen of hooguit terloops vermeld. Gelukkig schept u nu voor uzelf en ons janpubliek de gelegenheid deze schade te repareren. Mag ik u daartoe enkele suggesties aan de hand doen? Ik zou graag zien dat in de tweede serie behandeld gaan worden: Adamo, Barbara, en vooral: LES COMPAGNONS DE LA CHANSON!!! Eeuwig zonde & jammer dat vooral deze laatsten er niet aan te pas zijn gekomen!
Hopelijk besteedt u nu, in tweede instantie, alle verschuldigde aandacht aan deze giganten van het chanson.

Meanwhile, mesdames et messieurs, je vous prie d’agréer mes salutations très distinguées. Zo heb ik dat van meneer Bolhuis (God hebbe zijn ziel) geleerd.

Kees de Roode
Krimpen aan den IJssel

MariannePB
MariannePB19 okt 2021 - 15:24

Super genoten! Misschien een idee voor een vervolg met wat meer hedendaagse artiesten? Bijv jullie zouden ook eens kunnen kijken naar hoe die oude garde de jongere nog beinvloed en/of nog eert? Patrick Bruel heeft een paar jaar terug een album gemaakt als ode aan Barbara, met zijn versies van haar liedjes. Dany Brilliant heeft net een album met Aznavour liedjes gemaakt.
Verder worden er zoveel mooie liedjes gemaakt door zoveel verschillende artiesten, mijn favoriet bij verre is Patrick Bruel maar ik luister ook graag naar Garou, Patrick Fiori, Amir, Louane, Kendji Girac, Maitre Gims, Slimane en ook nog steeds naar Johnny Halliday and Jean-Jacques Goldman. En dan zijn er nog veel meer, Zaz, Zazie, Pascal Obispo, Florent Pagny, David Hallyday, Julien Clerc, Amel Bent, Christophe Mae, Emmanuel Moire, Julien Doré, Gregoire ....
En nee Rob was echt niet de enige die Renaud kent in Nederland... :-)

J. Vos
J. Vos18 okt 2021 - 12:45

Prachtig programma.
Als jullie volgend jaar doorgaan, dan gaarne ook aandacht voor Yves Duteil. Een fantastische chansonnier en virtuoos gitarist.
Prachtige composities b.v. Pour les enfants du monde entier, Prendre un enfant dans tes bras, etc.
Succes.
groet Jaap Vos, Zelhem

Eric Peters
Eric Peters18 okt 2021 - 8:52

Beste lezer(es),

Ik reageer nooit op tv programma's maar nu doe ik het toch. En niet om kritiek te geven. Over alles valt wel iets te zeggen. Jullie programma vind ik hartstikke leuk en ben blij dat er nog een jaar aan vast geplakt wordt.
Wel wil ik een paar suggesties geven van Franse artiesten die ik geweldig vind. Wellicht de moeite van het luisteren waard.
Ten eerste Patricia Kaas. Een zangeres met een geweldige stem die liedjes uitstekend vertolkt. Denk aan haar album le mot de passe, en kabaret.
Ten tweede Francis Cabrel. Een favoriet van mij. Deze Bob Dylan achtige musicus uit het prachtige plaatsje Agen heeft prachtige muziek gemaakt met prachtige teksten. Denk maar aan de albums samedi soir sur la terre (met het prachtige La Corrida, een aanklacht tegen het stierenvechten) en des roses & des orties , met prachtige des hommes pareils. De overige albums kunnen jullie zelf ontdekken.
En tenslotte de dichter Yves Duteil.

KaatE
KaatE17 okt 2021 - 10:14

Wat een geweldig programma en ik verheug mij op het vervolg! Misschien een idee om alle muziek op LP uit te brengen, ik zou hem zeker aanschaffen.

Hans Boot
Hans Boot12 okt 2021 - 18:07

Geweldig programma…. maar kan de playlist ook voor Apple Music gedeeld worden?

Marionaimeparis
Marionaimeparis12 okt 2021 - 11:41

Bonjour!

Eindelijk een programma over het Franse chanson. Als liefhebber keek ik er naar uit. Het programma speelt in Parijs waar twee mannen door de stad wandelen. Leuke beelden van mijn favoriete stad. De een op blauwe loafers, die toch niet zo lekker lopen als iedereen beweerde, en de ander huppelt er energiek omheen. Ze keuvelen over Franse chansons gezongen door Edith Piaf, Jaques Brel of Charles Aznavour. En die zijn allang dood, vandaar dat ze graag naar het kerkhof voor beroemde mensen gaan: Père Lachaise.

Wat vreemd dat het vooral over dode zangers gaat, het Franse chanson is toch niet gestorven in mei 1968? En nog vreemder, het gaat meestal over chansons van toen de heren nog op de driewieler zaten of zelfs nog niet geboren waren. Ah, een bezoekje aan een platenzaakje. In een moordend tempo nemen we nog wat hoogtepunten door: een hele trits overleden coryfeeën, 9 seconden Zaz, 3 seconden Julien Clerc, eigenlijk niet passend, en nee geen Johnny Halliday die is stom (mee eens, maar hij hoort er wel bij!). Zelfs Stromae, toch de ‘moderne’ Brel is overgeslagen. Het chanson is toch voor iedereen, niet alleen voor de intellectuele elite? Putain!

Ik snap het niet meer. Geen Franse muziek van de laatste 50 jaar? Vergeten we Alain Souchon, Maxime le Forestier, Yves Simon. Véronique Sanson? Dit zijn echt wel zangers die de traditie van het chanson voortzetten. Of wat meer poppy: Jean-Jaques Goldman, Laurent Voulzy, de bands Téléphone, Indochine, Christina and the queens.
Of liever de doden (past beter bij het programma): Michel Berger, Christophe, Alain Bashung.
Rob vertelt dat hij op zijn achttiende naar Parijs ging. Dat was in 2003. En stelt voor om naar Renaud te luisteren. Dat is best een opgave, pittige teksten, vaak lastig verstaanbaar met een flinke dosis argot en staccato muziek.

Er wordt mij iets duidelijk. Het gaat vooral om de muziek die de moeder van Matthijs mooi vond. Dat kan, die van mij hield van Gilbert Bécaud en Frida Boccara. Met haar was ik voor het eerst in Parijs en zag ik Line Renaud optreden (over oude doos gesproken). Maar ik ben ook moeder, wat zou ik mijn dochter willen meegeven? Ze zou het antwoord zelf kunnen geven: Julien Doré, Pascal Obispo, Yves Simon, Alain Basung.

Het programma Chansons! was een leuke opfriscursus die smeekt om een vervolg. En die laat zien dat het Franse chanson niet iets van het verleden is, maar springlevend in een modern jasje. Ik kom graag met suggesties.

PS: nog een tip, kijk het muziekprogramma Taratata eens terug.

Cordialement,
Marionaimeparis

Gabriel Oostvogel
Gabriel Oostvogel12 okt 2021 - 9:44

Beste redactie, met veel plezier en bewondering naar Chansons! gekeken! We hopen erg op een vervolg. De opmerking in de reacties over Charles Trenet deel ik van harte.
Toch een kleine kritische noot: ik zou iets meer aandacht willen voor het muzikale aspect van de chansons. We luisteren er immers ook naar zonder de tekst (helemaal) te kunnen volgen, en dat ligt aan de muziek. Geen tekst overleeft zonder goede muziek. Wat dat betreft was de aandacht voor Dalida wat mij betreft sterk overdreven. De meeste chansons die we van haar hoorden waren vertaalde of hertaalde boleros uit Zuid Amerika - dat had wel vermeld mogen worden (met een verschrikkelijke uitvoering van Besame Mucho als dieptepunt). De Franse teksten mogen dan nog zo goed zijn, hiermee haalt Dalida de eeuwigheid niet.
Dus iets meer muzikale achtergrond graag, en wat meer respect voor de componisten, ook als dat de vertolker zelf is. (Bv. in een vermelding van Glenn Miller als het gaat om Dansez Maintenant. Of met iets méér dan alleen Non Je Ne Regrette Rien bij het bezoek aan Charles Dumont.)
Met veel dank voor het inspirerende programma,
Hartelijke groet, Gabriël Oostvogel

DSF
DSF11 okt 2021 - 12:31

Heren van CHANSONS!
Veel dank voor uw vierluik; ik heb er erg van genoten. Je ne regrette rien begeleidde me door mij studententijd, in de jaren 60, dus nostalgie, melancholie maar ook joie de vivre......
Ik woonde een jaar in Parijs en dacht het aardig te kennen, maar ik heb veel bijgeleerd in CHANSONS!
Ik hoop op een vervolg volgend jaar. Mag ik daarvoor een suggestie doen ? Wat meer aandacht voor Charles Trenet ? Voor mij staat hij bijna op dezelfde hoogte als Aznavour, Trenet schreef ± 1000 chansons, weemoedige (mes jeunes années), prachtige over Frankrijk zelf (douce France), de liefde (que reste-t-il de nos amours),
tijdsbeeld (le grand café en Moi j'aime le music-hall) en over het begin van het toerisme naar zuid-Frankrijk: Nationale 7. Ik stop met opnoemen.

Nog een suggestie: Yves Duteil: zijn teksten zijn bijna allemaal gedichten.

Nogmaals dank voor uw uitzendingen: graag meer !
met vriendelijk groeten, Jolly van der Ent

ReneOey
ReneOey11 okt 2021 - 10:19

Graag deel ik met u een kleine anekdote, 'une petite histoire' over één van Georges Brassens beroemdste chansons.
Mijn vrouw trekken ons graag regelmatig terug in de Morvan, het hart van de Bourgogne, waar we een mooie, oude boerderij bezitten. In dat gehucht, een verlaten boerendorpje woont een dame van 90 jaar, die, zoals zoveel jonge meiden destijds, op haar 19e naar Parijs ging om daar als dienstmeisje te werken. Meisjes uit de Bourgogne waren geliefd als werkster, maar ook als voedster (melkmeisje) die de baby's van de sjieke dames in de hoofdstad voedden, zodat de dames hun fraaie figuur konden behoeden en blijven flaneren over de boulevards van Parijs. Deze bejaarde vrouw, madame Michots, werkte voor een kunstenaarsechtpaar in het 14e arrondissement, Hervé Gourdier des Hameaux en Maurille Prevost. Dat was een zoete inval voor zangers, acteurs en kunstenaars.
"Ik moest bijna dagelijks de deur openen voor Guy Béart, Marcel Amont, Charles Trenet en Georges Brassens. Ze speelden hun nieuwste nummers voor elkaar en dronken een goed glas wijn. Ik was dol op meneer Brassens en hij vond mij ook wel leuk." Ze laat me een foto zien waar ze vrolijk naast Brassens in de camera kijkt.

In 1972 schreef Brassens het nummer 'Fernande', met het beruchte refrein 'Quand je pense á Fernande, je bande, je bande...' Maar mevrouw, zeg ik opeens tijdens het gesprek, u heet toch ook Fernande? U bent toch niet..?
"Mais oui, monsieur, la vraie Fernande, c'est moi!"
De oude huishoudster laat trots een affiche zien met haar naam die prijkt als titel van een muziekfestival. De bejaarde, eenzame vrouw in de Bourgogne ("je n'ai plus personne, je suis toute seule") bleek de directe inspiratiebron te zijn geweest voor Frankrijks beroemdste, meest scabreuze, vaakst gecensureerde liedje uit de gehele chansongeschiedenis. Met dank aan de charmes van madame Fernande Michots.

Vriendelijke groet, René Oey

Piaf
Piaf10 okt 2021 - 15:30

Geachte Redactie, Heb een vraag aan Matthijs en Rob. Heb genoten van de serie Chansons maar zou zeer graag exact dezelfde route willen doen met alle adressen waar jullie in de serie zijn geweest. Kunnen jullie geen boekje met route kaarten uitgeven met al deze gegevens zodat elke liefhebber van de Chansons die route een keer zelf kan doen in PARIJS!!!?? Een " Chansons du Tour de Paris" . Hoop zeker een antwoord van jullie te krijgen op dit verzoek. Ger Geysendorpher (1954gg@gmail.com)