Transcriptie - Een nobele zaak

00.00.18

[caption]

Malala Yousefzai

Deze prijs is niet alleen voor mij. Hij is voor de vergeten kinderen die verlangen naar onderwijs.

Voiceover

De Nobelprijs voor de vrede wordt elk jaar met groot ceremonieel vertoon uitgereikt. Dit jaar zijn meer mensen dan ooit voorgedragen voor de gezaghebbende prijs. De namen zingen al weer rond. Van de Griekse eilandbewoners voor hun hulp aan de vluchtelingen tot de paus. Zelfs Donald Trump wordt genoemd.

Donald Trump

Ik ga ze plat bombarderen. Het kan mij niet schelen.

Voiceover

Groot applaus in 2010 als de Chinese dissident Liu Xiaobo de vredesprijs krijgt. Maar voor Noorwegen ontstaan dan enorme problemen. China is woedend.

Vrouw

De verkoop van zalm in China stokt. Oorzaak: de Nobelprijs voor de Vrede.

Voiceover

In Zembla internationaal een unieke en zeldzame blik achter de schermen van het Nobel comité.

Stem Man

Het gaat ze niet om principes.

Man2

Ze hebben andere belangen.

Voiceover

Zembla internationaal onderzoekt: is de onafhankelijkheid van de Nobel prijs wel gegarandeerd?

[Caption]

Voiceover

Tot de herfst van 2010 is er geen vuiltje aan de lucht. De betrekkingen tussen Noorwegen en belangrijke handelspartner China zijn opperbest.

Man

China wordt het belangrijkste handelsland

Vrouw

We zien graag meer Noorse bedrijven in China.

Voiceover

De Chinezen ontdekken de Noorse zalm. Noorse politici worden met groot vertoon ontvangen in China.

00.02.18

En er is een vrij handelsverdrag tussen Noorwegen en China in de maak. Alles gaat goed tot deze deur opengaat.

Jagland

Goedemorgen Het Noorse Nobelcomité heeft besloten om de Nobelprijs voor de Vrede 2010 toe te kennen aan Liu Xiabo.

Voiceover

Dit is waar het allemaal begint. Elk jaar in februari komt het Nobelcomité bij elkaar. Al meer dan 100 jaar bepalen 5 gezaghebbende Noren wie de jaarlijkse vredesprijs krijgt. De leden worden door het Noorse parlement benoemd voor een periode van 6 jaar. Dat is zo bepaald door de oprichter van de prijs, Alfred Nobel. Nobel is uitvinder van dynamiet en verdient daar een vermogen mee. Na zijn overlijden in 1896 worden met zijn erfenis de jaarlijkse internationale prijzen opgericht. Voor de wetenschap, literatuur en vrede.

Man

Heb je nog veel geskied, Torbjørn

Torbjørn

Ja, afgelopen weekend. Er lag drie meter sneeuw.

Vr

Mensen moesten zich uitgraven.

Voiceover

De leden van het comité worden ondersteund door het Nobel instituut. De directeur van het instituut zal na 25 jaar het stokje overhandigen aan zijn opvolger. Bij wijze van uitzondering geeft hij een interview.

Lundestad

Er zijn honderden vredesprijzen in de wereld.

[caption]

In de Oxford Dictionary staat: “de Nobelprijs is de meest prestigieuze vredesprijs”.  Niet omdat de prijs wordt uitgereikt zoals andere organisaties doen aan het Rode Kruis of aan Nelson Mandela. Die zijn niet controversieel. Hij is vooral zo prestigieus omdat deze prijs de moed heeft om controversieel te zijn.

Voiceover

Een van die controversiële beslissingen valt in 2010. Al voor de bekendmaking gaan er geruchten dat de Chinese mensenrechten activist Liu Xiabo een grote kanshebber is. Als de Chinese autoriteiten dit horen maken ze bezwaar bij de voorzitter van het Nobelcomité Jagland

Lundestad

Jagland en ik hadden de Chinese minister voor Europa ontmoet. Zij had duidelijk gemaakt dat China niet wilde dat ’n dissident de prijs kreeg.

Int.

Zei ze dat het gevolgen zou hebben voor Noorwegen?

Lundestad

Nee, ze dreigde niet met concrete gevolgen. Maar het comité realiseerde zich natuurlijk dat dit negatieve gevolgen zou hebben voor de relatie met China.

Voiceover

China waarschuwt ook de Noorse regering. De minister van buitenlandse zaken neemt direct contact op met het Nobelcomité.

[caption]

J. Stø re, voormalig minister van buitenlandse zaken

Støre

Ik sprak Torbjørn Jagland in New York een paar minuten nadat ik met de Chinese minister had gesproken. Ik vertelde hem dat ik met de Chinezen had gesproken die sterk hadden gewaarschuwd tegen uitreiking aan een Chinese kandidaat. Dat zou ik elke comitéleider hebben verteld. Hij zou moeten weten dat het geen poging was om hem te beïnvloeden. Ik gaf alleen door wat ik had gehoord.

[Noors TV]

We krijgen zo te horen wie de Nobelprijs voor de Vrede 2010 krijgt.

Voiceover

Vlak voor de bekendmaking wordt in de nieuwsprogramma’s druk gespeculeerd. Wat zijn de gevolgen voor Noorwegen als Liu Xiabo de prijs krijgt.

[Noorse tv]

De kandidaat die het meest getipt wordt, is Liu Xiabo de Chinese dissident.

Int.

Hoe controversieel zou dat zijn?

Man

De Chinezen zullen woedend zijn. Het zal directe gevolgen hebben  voor de relatie tussen Noorwegen en China.

Stem

Nu krijgen we het te horen.

[caption]

Lundestad

Het Nobelcomité moet z’n mond open durven te doen waar andere zwijgen.

[caption]

Jagland

Het Noorse Nobelcomité heeft besloten om de Nobelprijs voor de Vrede 2010 toe te kennen aan Liu Xiabo voor zijn lange en geweldloze strijd voor de mensenrechten in China.

voiceover

Aan de andere kant van de wereld in Peking ontstaan chaotische taferelen voor het appartement van de prijswinnaar. En in Oslo laat de Chinese ambassade de rolluiken naar beneden. Zelfs voor de postbode blijft het hek gesloten.

Int.

Doen ze altijd het hek open?

Postbode

Ja

Int.

Maar vandaag niet?

Postbode

Blijkbaar niet.

[BBC]

De Nobelprijs voor de Vrede gaat naar de Chinese dissident Liu Xiabo

Voiceover

In China worden de zenders CNN en BBC geblokkeerd. De uitzendingen van de staatszender gaan wel door.

[staatszender]

Liu Xiabo zit gevangen omdat hij de Chinese wet heeft overtreden.

Voiceover

Liu Xiabo zit al een jaar vast als hij de Nobelprijs voor de Vrede krijgt. Hij schreef mee aan de Charter 08, een manifest en opzet voor een democratische grondwet in China.

00.08.23

Het komt hem duur te staan en hij wordt veroordeeld tot een gevangenisstraf van 11 jaar. Vlak voor zijn arrestatie vertelt hij in een interview dat de autoriteiten hem dicht op de huid zitten.

Liu Xiabo

M’n telefoon, m’n computer, de plaatsen waar ik kom. Alles wordt in de gaten gehouden door de veiligheidsdienst.

Voiceover

De gasthoogleraar en dichter vecht al twintig jaar voor meer democratie in China. Ook bij de studentenopstand op het plein van de Hemelse Vrede in 1989 speelt hij een grote rol. Voor al deze inspanningen ontvangt hij de Nobelprijs. Maar zijn stoel blijft leeg.

Jagland

We vinden het jammer dat de prijswinnaar niet hier is. Ook zijn vrouw, Liu Xia, en zijn naaste verwanten konden niet aanwezig zijn.

Voiceover

Ook zijn vrouw is niet aanwezig bij de ceremonie. Op de dag dat de prijs wordt toegekend krijgt hij huisarrest.

vr

Dit gaat niet over vrijheid van meningsuiting of over mensenrechten. Noorwegen moet de wetten van andere landen respecteren en de ontwikkeling van China. Het zal moeilijk zijn om ’n goede relatie tussen beide landen te onderhouden.

Voiceover

De Chinezen dreigen andere landen met sancties als ze de uitreiking aan de dissident steunen. Tientallen landen blijken hier gevoelig voor te zijn en laten verstek gaan bij de prijsuitreiking. Na de ceremonie wordt het in China verboden om de uitdrukking “lege stoel” te gebruiken op de sociale media.

Lundestad

Het is een van de belangrijkste prijzen die we hebben uitgedeeld. Deze staat in het rijtje van cruciale prijzen.

[caption]

G. Lundestad, Directeur Nobelinstituut 1990-2015

We zijn er heel trots op dat dit is gelukt. Het heeft voor Liu Xiabo niet gunstig uitgepakt. En zijn vrouw, die niks heeft gedaan, heeft huisarrest gekregen. Ze heeft het heel zwaar gehad. Maar dit was een van de belangrijkste laureaten.

Int.

Wat is de invloed geweest van de toekenning van Liu Xiabo?

Lundestad

Vraag dat over vijftig jaar nog maar eens.

Voiceover

Eric Solheim is de minister van milieu en ontwikkelingssamenwerking als de Nobelprijs aan Liu Xiabo wordt uitgereikt. Hij woont en werkt nu in Frankrijk.

Stem

Goedemorgen, allemaal. Kom verder.

Voiceover

Solheim maakt zich zorgen over de gevolgen voor Noorwegen door de jaarlijkse Nobel vredes prijs.

Int.

Heeft de Noorse buitenlandse politiek last van de Nobelprijs voor de Vrede?

[caption]

Solheim

Een duidelijk voorbeeld daarvan is dat China alle politieke banden heeft verbroken.

Vr

Ik wil tegen het Nobelcomité zeggen dat wat ze teweeg hebben gebracht een anti-Chinese farce is. We laten ons niet op de kop zitten door een paar anti-Chinese gekken.

Støre

Het besluit van ’t Nobelcomité heeft onze relatie met China beïnvloed.

[tv fragment]

De verkoop van zalm in China stokt. Oorzaak: De Nobelprijs voor de Vrede.

Voiceover

China houdt de Noorse overheid verantwoordelijk voor de toekenning van de Nobelprijs aan de Chinese activist. Noorse bedrijven zijn niet meer welkom. Ook het leven op de Noorse ambassade in Peking verandert ingrijpend.

[tv fragment]

Het waren frustrerende jaren voor de Noorse ambassadeur. Geen enkele Chinese diplomaat is door dit hek naar binnen gegaan. ‘Desinvitatie’ en uitsluiting zijn de termen die Noorse diplomaten hiervoor gebruiken.

00.12.59

[caption]

J. Stø re, voormalig minister van buitenlandse zaken

Støre

Dat wij geen relatie hebben met het grootste land ter wereld is niet goed. De regering moet dit zien op te lossen.

Voiceover

Drie jaar later neemt een nieuwe regering het stokje over. Er is goede hoop dat de nieuwe minister van buitenlandse zaken de koele verhouding tussen China en Noorwegen kan herstellen.

Man

Hier is de sleutel. Veel succes.

Voiceover

De nieuwe minister van Buitenlandse zaken heeft goede contacten op hoog niveau in China.

Brende

Ik heb onlangs nog gedineerd met de Chinese minister van BuZa.

[caption]

Brende

Ik heb vandaag veel brieven bij me voor parlementsleden.

Voiceover

Dit is Brende in actie. Eind jaren 90 is hij voorzitter van de Tibet commissie van het Noorse parlement. De Noren steunen de Tibetanen sinds China begin jaren 50 militair ingrijpt in Tibet. De speciale Kamercommissie vraagt al jaren aandacht voor de onderdrukking van de Tibetanen.

Man

Sinds Tibet in 1950 door China werd bezet zijn er 6000 kloosters vernield. De Dalai lama is naar India gevlucht en de Tibetanen zijn op gruwelijke wijze onderdrukt.

00.14.29

Man2

Nu ligt de verantwoordelijkheid bij jou.

Voiceover

Nu is de Tibet sympathisant benoemd tot minister van Buitenlandse zaken. Het is een van zijn belangrijkste taken om de banden aan te halen met China. Hij komt voor een groot dilemma te staan.

[tv fragment]

De Dalai lama komt naar Noorwegen. Hij is uitgenodigd door het Nobelcomité het Noorse Tibet comité en de Karma Tashi Ling-stichting.

Voiceover

De Dalai lama kreeg in 1989 de Nobelprijs voor de Vrede vanwege het consequent afwijzen van het gebruik van geweld bij de strijd van de Tibetanen tegen China. Het is nu 25 jaar geleden en het Nobelcomité nodigt hem daarom uit voor een bezoek. Maar de Noorse regering is hier niet blij mee.

[caption]

Lundestad

We mogen onze prijswinnaars toch zeker wel uitnodigen? En als ze komen worden ze natuurlijk met alle egards ontvangen. De regering moet maar zien hoe ze daarmee omgaan.

Voiceover

De huidige voorzitter van de Kamercommissie voor Tibet is het sociaal liberale parlementslid Kjenseth.

[caption]

Kjenseth

Alles is klaar voor de bijeenkomst. Nu maar zien of er iemand komt.

Voiceover

Vandaag komen de leden voor het eerst bij elkaar. Het bezoek van de Dalai lama staat boven aan de agenda. De commissie wil de spiritueel leider uitnodigen voor een bezoek aan het parlement tijdens zijn reis aan Noorwegen.

Kjenseth

Dit is de Lagting-zaal.

Voiceover

Het liefst wil hij de Dalai lama ontvangen in een van de mooiste zalen van het Noorse parlement.

[caption

Kjenseth

Hier kan hij dan een toespraak houden op dit podium. Deze zaal is perfect voor een dialoog. Een hoog plafond, grote ramen. Het stucwerk en de decoraties. Dat alles symboliseert onze waarden en onze ontwikkeling als democratie.

Voiceover

Om de zaal te mogen gebruiken is toestemming van de voorzitter van de Noorse tweede kamer. Dat lijkt geen enkel probleem want ook hij is voorzitter geweest van het Tibet comité.

Kjenseth

Hij is goed bekend met de situatie van Tibet en de Tibetanen.

Voiceover

Maar de Dalai lama is niet welkom in de Lagting zaal. De Kamervoorzitter heeft een andere ruimte op het oog.

Kjenseth

In elke lift kunnen maximaal zes personen. Er zullen ongeveer 100 mensen met de lift naar beneden moeten. We gaan kijken in de kelder-zitkamer. Ik weet niet hoeveel mensen daarin passen. Zo kun je ’n winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede niet ontvangen. De kelder-zitkamer. Hier is de kelder-zitkamer, met toiletten, garderobes en een wasruimte. Dit is de zitkamer. Het is een mooie kamer. Dat is inderdaad waar. Met een goed geluidssysteem en met faciliteiten. Ik vind dat we de Lagting-zaal hadden moeten gebruiken. Vooral omdat ’t in de kelder is. Het is niet goed om iemand van dit kaliber in de kelder te ontvangen. Maar het is zo geregeld dat de parlementsvoorzitter bepaalt wie de Lagting-zaal mag gebruiken. Ze vonden de zaal niet geschikt om de Dalai lama te ontvangen. Maar ja

Voiceover

Zowel de Kamervoorzitter als de regering besluiten de Dalai lama niet te ontmoeten. De Noorse Tweede Kamer is ontstemd en roept de minister van buitenlandse zaken ter verantwoording.

Kjenseth

U hebt zelf de Tibetcommissie geleid. Misschien is uw enthousiasme inmiddels geluwd. Is dit ’n verloren zaak?

Man

Iedereen wil opheldering over de keuzes die de regering heeft gemaakt.

Man2

De minister van Buitenlandse zaken.

Brende

Ik ben de eerste om toe te geven dat dit een precaire kwestie is

[caption]

Met lastige dilemma’s. We moeten een afweging maken. Ons doel moet zijn om de relatie met China te normaliseren.

man

Onze relatie met China wordt nu weer op de proef gesteld. Wat vinden we belangrijker? Mensenrechten, of handelsbelangen? Hoe moet een klein land reageren als het onder druk wordt gezet? Moet je toegeven aan de druk of moet je standvastig blijven?

Lundestad

Het gaat bijna niemand om principes. Dat interesseert ze niet. Ze hebben andere belangen.

Int.

Bedoelt u de politici?

Lundestad

Ja.

Int.

Hebben politici een eigen agenda?

Lundestad

Natuurlijk.

Int.

Børge Brende ook?

Lundestad

Natuurlijk. Hij wil goede betrekkingen met China.

Voiceover

Brende is de derde minister van buitenlandse zaken die relatie tussen China en Noorwegen probeert te verbeteren. De minister wilde geen interview geven.

De relatie met handelsmacht China leidt ook in Nederland tot dilemma’s voor regering en koningshuis. Als de Dalai lama in 2014 ons land bezoekt is het niet premier Rutte die hem ontvangt maar de toenmalige minister van Buitenlandse zaken Frans Timmermans. De verhalen dat daar druk van China achter zou zitten worden ontkend. Timmermans benadrukt in het journaal dat de ontvangst van de Dalai lama geen Nederlandse steun betekent voor Tibet’s wens om zich te bevrijden van China.

00.21.19

[tv fragment] Timmermans

Ik heb ook tegen de Dalai lama gezegd dat Nederland een China beleid voert dat wil zeggen dat we de soevereiniteit van China erkennen en ook de grenzen van China erkennen en die ook niet ter discussie willen stellen.

Voiceover

Er is kritiek op het koningshuis als bij het bezoek van de Chinese president aan Nederland in 2014 niet in het openbaar wordt gesproken over de schendingen van de mensenrechten door China. Een jaar later brengt het koningspaar een staatsbezoek aan China met in hun kielzog een grote handelsmissie. Amnesty international roept de koning op om dit keer de mensenrechten in China duidelijk ter sprake te brengen. Volgens de Amnesty is de situatie in China de afgelopen 20 jaar nooit zo slecht geweest. Honderden advocaten zijn doelwit van politieacties en er verdwijnen mensen. Na de commotie stipt koning Willem Alexander de mensenrechtenkwestie aan.

Willem Alexander

Het is belangrijk dat onze landen het constructieve gesprek voortzetten over mensenrechten.

Voiceover

Het Noorse parlement bereidt zich nog voor op de komst van de Dalai lama.

Kjenseth

Dit is de achteringang. Misschien gaat de Dalai lama daar naar binnen.

Int.

Is dat om veiligheidsredenen?

Kjenseth

Nee.

[caption]

Dat is een politieke keuze. Het bezoek moet zo onofficieel mogelijk lijken. Ik voel me net een vertegenwoordiger van de geheime dienst. Ik zou liever iemand zo naar binnen smokkelen. “we willen u wel ontmoeten, maar het is wel ’n probleem dat u hier bent.” Het ligt gevoelig.

00.23.11

Solheim

Het was prachtig dat de Dalai lama naar Noorwegen kwam. Maar voor de regering komt de relatie met China op de eerste plaats.

[caption]

We zijn van China afhankelijk. Economisch,  politiek, voor vrede. Dit was de juiste beslissing. Elk ander land had hetzelfde gedaan. En de oppositie ook, als ze in de regering had gezeten.

Vr

Drie jaar geleden steunde de Noorse overheid de keuze van ’t Nobelcomité voor ’n Chinese crimineel. Dat een serieuze inmenging in onze binnenlandse politiek en een schending van onze soevereiniteit.

Int.

Zou China anders hebben gereageerd als u Liu Xiaobo niet had gefeliciteerd?

Støre

Dat vonden ze onverteerbaar.

[caption]

Maar het ging de Chinezen vooral om de toekenning van de prijs.

Voiceover

De Noorse regering is erop gebrand de verhouding met de Chinezen te herstellen. China wil daar ondermeer de toezegging dat de Noren nooit een gelauwerde Chinese dissident zullen feliciteren. Terwijl het juist een traditie is geworden voor Noorse regeringen om de winnaar dan de Nobelprijs uitgebreid te eren.

Solheim

Meteen na de toekenning zegt de Noorse premier dat dit de verstandigste en beste keus was die ooit was gemaakt. Dat zeggen de premier en de minister van buitenlandse zaken standaard. Het is lastig om te beweren dat het Nobelcomité helemaal onafhankelijk is. Wij begrijpen dat, en andere Noord-Europeanen waarschijnlijk ook. Maar in Afrika, Latijns-Amerika en Azië snappen ze dat niet als de Noorse overheid het altijd eens is met de keuze.

Lundestad

De regering hanteert het standpunt dat men aanwezig zal zijn. Dat ze zich positief verhouden tot de prijswinnaar.

Ik wil de Europese Unie feliciteren met de Nobelprijs voor de Vrede

Vr

Dit is een blijde dag voor iedereen die openlijk of in stilte heeft bijgedragen aan verzoening.

Solheim

Vlak nadat de prijswinnaar is bekendgemaakt zegt  de premier dat dit een goede keuze is.

Premier

Ik wil president Obama feliciteren met deze prijs. Een verassende, spannende en belangrijke keuze.

Vrouw

Dit was een goede beslissing van het Nobelcomité. Geen twijfel mogelijk.

[caption]

Lundestad

Ze worden één of twee uur van te voren geïnformeerd. Dus dat is

Int.

Waarom gebeurt dat?

Lundestad

Dan kunnen ze zich voorbereiden. Ze willen graag gefundeerd commentaar geven.

Verslaggever

De premier, de minister van BuZa en andere regeringsleden zijn aanwezig evenals zo’n 80 parlementsleden.

Solheim

De koning is bij de uitreiking en vrijwel de hele regering, veel parlementsleden. Alle Noorse autoriteiten zijn aanwezig. En dan zeggen ze dat het comité onafhankelijk is.

Voiceover

In mei 2014 geeft de Noorse premier Erna Solberg aan dat het niet meer van vanzelfsprekend is dat ze toekomstige winnaars van de Nobelprijs voor de Vrede zal feliciteren.

Lundestad

Ze voegde er aan toe dat ze Liu Xiaobo wel zou hebben gefeliciteerd. Dat maakte de hele opmerking zinloos.

Int.

U zei dat u Liu Xiaobo zou hebben gefeliciteerd.

[caption]

Toch verdedigt u uw keuze om de Dalai lama niet te ontvangen.

Solberg

Je kunt niet altijd vasthouden aan je principes.

Int.

Waarom is de Dalai lama ontmoeten erger dan een dissident feliciteren?

Solberg

Ik wil geen hypothetische discussie voeren. We hebben een keuze gemaakt. Het is geen principieel besluit om de Dalai lama niet te ontmoeten. Dat is bepaald door de situatie.

“Veel succes vandaag”.

[Caption]

Kjenseth

“Gelukkig is iemand zo verstandig om de dalai lama te ontvangen.” “Groet, Sigve”. Komen jullie uit Tibet?

Man

Ja, en u?

Kjenseth

Ik kom uit Noorwegen. Ik ontvang de dalai lama vandaag in het parlement.

Man

Ik ook.

Kjenseth

Leuk. Een politicus wil de wereld veranderen. Nu ben ik in de positie om dat te doen.

Voiceover

De Noorse regering kiest ervoor om de dalai lama niet te ontmoeten. Een goede relatie met China is nu belangrijker.

Int.

Waarom is ’t relevant voor Noorwegen om een relatie met China te hebben?

Dalai lama

Natuurlijks is het relevant. China is het land met de meeste inwoners. Economisch gezien is het een heel belangrijk land. Tegelijkertijd gaat het om een moreel principe. Democratie, vrijheid van meningsuiting, mensenrechten, vrijheid van religie. Dis zijn universele waarden. De vrije wereld moet deze principes verdedigen. Dat is belangrijk.

00.29.41

Kjenseth

Ik weet niet precies hoe ik hem in het Engels moet aanspreken.

Vr

You holiness.

Kjenseth

Ja?

Vr

Je mag tegen hem zeggen wat je wilt. Doe wat je wilt.

Kjenseth

Mag ik hem tutoyeren?

Vr

Ja, waarom niet?

Voiceover

Uiteindelijk is er toestemming gegeven om de dalai lama te ontvangen bij de hoofdingang.

Kjenseth

Gaan we hier staan?

Vr

Ja.

Kjenseth

Dus we staan hier in een groep? Als jullie daar staan, dan kan ik hier staan.

Voiceover

Maar een man ontbreekt bij het ontvangstcomité Børge Brende voormalig bondgenoot van de Dalai lama. De minister van buitenlandse zaken bevindt zich tienduizend kilometer verderop in Ethiopië.

Int.

Heeft u nog een boodschap voor uw voormalige bondgenoot, Børge Brende?

Dalai lama

Wie?

Int.

Børge Brende. Minister van  BuZa.

Dalai lama

Hij is een oude vriend. Een vriendschap duurt tot de dood. Doe hem de groeten van mij.

Kjenseth

Goedemorgen, Mr dalai lama. Welkom.

Dalai lama

Noors?

Kjenseth

Ja, dat is klederdracht.

Voiceover

De bijeenkomst mag uiteindelijk plaatsvinden in de bioscoopzaal van het parlement.

Kjenseth

Politici hebben een wijs man als u nodig om ze te vertellen over waarden en respect. Daar kun je als politicus in ’t dagelijkse leven gemakkelijk aan voorbijgaan. Dus dit is belangrijk voor ons. Dank u wel.

Voiceover

Een verdieping lager ligt de imposante Lagting-zaal er verlaten bij. Hier ontmoeten ze elkaar, de vijf Noorse leden van het Nobelcomité. Hun beslissing om in 2010 de vredesprijs toe te kennen aan mensenrechtenactivist Liu Xiaobo heeft grote impact gehad op Noorwegen.

Lundestad

We hebben geen spijt van deze toekenning. We zijn enorm trots op onze keuze.

[caption]

Dit wordt een hoogtepunt in de geschiedenis van deze prijs. Met name Liu Xiaobo. Ik denk dat de Noren dat diep van binnen heel goed begrijpen. De Noorse regering wil het maar niet begrijpen. Maar dat is hun probleem.

Voiceover

De verstoorde relatie met China na de uitreiking van de Nobelprijs in 2010 legt een aantal kwetsbaarheden bloot. Er zijn twijfels of de onafhankelijkheid van de vredesprijs wel voldoende gewaarborgd is.

Solheim

Als we willen laten zien dat dit een onafhankelijke prijs is dat kan het comité niet bestaan uit bekende Noorse politici.

[caption]

De keuze kan niet worden toegejuicht door de premier en minister van BuZa. En de koning kan niet bij de uitreiking zijn. Dan lijk het ’n overheidsprijs. Het parlement moet internationale leden kiezen voor het Nobelcomité. Kofi Annan is genoemd als voorbeeld. Als hij het comité zou leiden, wordt de prijs erkend als internationale prijs.

[caption]

J. Støre, voormalig minister van buitenlandse zaken

Støre

Je verwacht dat er Noren in het Noorse Nobelcomité zitten. Ik ben niet principieel tegen maar ik heb namen horen noemen van politici uit het buitenland. Dat is geen essentiële verandering. Het blijft het Noorse Nobelcomité. Ik vind dat er dan ook Noren in het Nobelcomité horen te zitten.

Voiceover

Voorlopig blijven alle leden Noors want het voorstel tot internationalisering van het Nobelcomité om de onafhankelijkheid van de vredesprijs te garanderen stuit op verzet bij de Noorse politiek en bij het Nobelcomité zelf.

Lundestad

Een internationaal Nobelcomité klinkt geweldig. Wie kan daar nog tegen zijn? Maar als je je bedenkt hoe dat in de praktijk moet gaan, wordt het lastig. Hoe had dat tijdens de koude oorlog gemoeten? Één uit ’t oosten, één uit het westen en één neutraal lid? Dat werkt niet. Je kunt ook uit ieder land één lid nemen. Een soort VN-veiligheidsraad. Alsjeblieft niet. Dat wordt een heel saaie prijs.

00.34.52

[caption]