Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

Droogte dreigt Rijn onbevaarbaar te maken, industrie in de problemen, prijzen omhoog

Klimaatcrisis hindert bestrijding klimaatcrisis
Joop

Natuurlijk is Halbe Zijlstra een utopist

  •  
21-05-2013
  •  
leestijd 3 minuten
  •  
7584635420_23d082e70c_m
Hoe conservatieven denken
De grootste makke van links is dat wij de gevaarlijke ideeen van onze tegenstanders niet voldoende serieus nemen. Zo ook Han van der Horst, die het als een grote ontdekking presenteert dat Zijlstra zich te buiten gaat aan utopisch denken. Wie na vijf jaar crisis nog steeds niet door heeft dat grote delen van rechts bezig zijn met utopisch denken, is ziende blind en horende doof.
In 2008 konden we in de VS al zien hoe het rechtse utopisme werkt: toen daar een kredietcrisis kwam, was dat voor rechts geen aanval op zijn principes, maar juist een herbevestiging. Immers, als de overheid nou maar met zijn vieze regulerende vingers van de bankensector was afgebleven, dan had het pure zelfreinigende vermogen van het kaptalisme alles opgelost. Hier zien we hoe utopische argumenten gebruikt worden om fundamentele kritiek op het kapitalistische systeem voor te zijn.
Rechts heeft op een zeker moment onderkend dat het hebben van een utopie grote praktische politieke waarde heeft, juist omdat er daardoor minder modder aan je ideeen blijft kleven. Hayek zei daarover: “Wat we missen is een libeale utopie, eentje die niet een verdediging is van de dingen zoals ze zijn (….) die niet te veel praktisch gericht is en die zich niet beperkt tot wat politiek mogelijk lijkt.”
Vastgesteld hebbende dat rechts utopisch bezig is, dringt zich natuurlijk de vraag op wat die utopie inhoudt. Ook daar gaat van der Horst de mist in: hij claimt dat het een vrijemarktideologie is, en noemt de aanhangers van Zijlstra vrijemarktfundamentalisten. Daarbij maakt hij de gebruikelijke fout om de rechtse ideeen over maatschappijinrichting economisch en niet moreel te duiden. Links heeft de neiging om de economische argumenten voorop te zetten, terwijl voor de conservatieven toch echt de morele dimensie het belangrijkst is. Zoals Thatcher het formuleerde: Economics is the method; the point is to change the soul. 
Voor rechtse denkers staat economie in dienst van moraal. De verzorgingsstaat is immoreel, niet omdat die veel geld kost, maar omdat de natuurlijke orde bedreigt. Als de verzorgingsstaat om zeep geholpen kan worden doordat hij toevalligerwijs teveel kost, dan is dat mooi meegenomen, maar zo niet, dan moet hij alsnog stuk. Het is daarom geen wonder dat Zijlstra naadloos switcht tussen economische argumenten over financiele onhoudbaarheid en morele argumenten over de mensen die het ‘echt nodig hebben’ die in de verdrukking raken. Zowel de kosten als die mensen kunnen hem natuurlijk in laatste instantie geen barst schelen.
We kunnen een veel extremer voorbeeld van dezelfde manier van denken terugzien in dit artikel , uit het  Amerikaanse neoconservatieve magazine The Weekly Standard. In het artikel verheugt de schrijfster zich op de volgens haar onvermijdelijke instorting van de verzorgingsstaat wegens onbetaalbaarheid. Die ineenstorting zal volgens haar de individualisering terugdraaien, en het belang van de familie weer herstellen. Ook hier zie je hoe argumenten over goed en kwaad naadloos overgaan in argumenten over financiele onhaalbaarheid.
Waar het Zijlstra in laatste instantie om gaat, is te zien aan het feit dat hij pleit voor het terugbrengen van publiek geregelde zaken binnen het privédomein. Dat is het omgekeerde van bevrijding. Immers, iedere daad van bevrijding begint bij het publiek maken van een private grief: denk bijvoorbeeld aan de Arabische Lente, die begon toen een marktkoopman zijn persoonlijk probleem van pesterijen door de politie aan de grote klok hing. Zijlstra pleit dus feitelijk voor repressie: het herstel van hiërarchische verhoudingen: vaders die over zoons heersen, mannen die over vrouwen heersen, werkgevers die over werknemers heersen. 
De conservatieve utopie is er een van hiërarchie, van ongelijke machtsverhoudingen tussen burgers onderling. We moeten ophouden te doen alsof dat een bijproduct is van hun economische maatregelen. Vanuit hun utopisch denken zijn conservatieven bezig onze maatschappij structureel onrechtvaardiger te maken.
Lees ook Han van der Horst: Zijlstra is een utopist
cc-foto: Roel Wynants

Meer over:

politiek, opinie,

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (30)

frcobben
frcobben23 jul. 2017 - 11:19

economische ongelijkheid is niet te vermijden!

Backtobasics
Backtobasics21 mei 2013 - 11:38

Mooie analyse die ik grotendeels kan onderschrijven. Ik vermoed dat veel mensen ofwel bewust of onbewust aanvoelen dat we langzaam weer terug gaan in " beschavingsniveau" maar het gevoel hebben er zelf geen grip op te hebben. De volgende interessante vraag is, hoe keren we het tij weer om dit proces van onrechtvaardigheid eindelijk eens een halt toe te roepen?

JoopSchouten
JoopSchouten21 mei 2013 - 11:38

Alweer een goed stuk Jelmer. Bedankt. Ik zal Han niet afvallen. Hij begrijpt jouw aanvulling verdomde goed schat ik in (...). Overigens hebben zogenaamde linkse denkers ook een 'moraal' die als correct en zedelijk gezien wordt. Deze wordt echter voorop geplaatst. Economie niet. (Deze laatstedeugt sowieso niet.) Het motief van een moraal kan op een utopie gebaseerd zijn zoals bij neoliberalen, kapitalisten en sociaal darwiniosten. In mijn geval zijn de motieven empathie en medemenselijkheid. Gemakshalve ga ik er vanuit dat dit bij alle mensen zit ingebakken en denk ik dat alleen 'omstandigheden' de geest corrumpeert.

MollySweet
MollySweet21 mei 2013 - 11:38

Jelmer Renema, di 21 mei 2013 17:02 Waar de onlogica zit? Nou, bijvoorbeeld in al jouw supposities. Je weet blijkbaar wat bepaalde mensen denken, terwijl dat fysiek onmogelijk is. Vervolgens hang je aan jouw aannames allerlei conclusies, die dus geen enkele feitelijke grond hebben. Dat is volslagen onlogisch en dat zou een beta als jij moeten snappen. Ik kan ook wel denken dat water stroomt omdat ik vermoed dat er kaboutertjes zijn met grote peddels of een enorm rad dat de boel in beweging brengt, maar verrek: ik kan dat niet bewijzen. Om op die suppositie vervolgens een hele theorie te bouwen is zo onlogisch dat het lachwekkend wordt. Je bent echt heel erg onlogisch bezig. Logica kan ik in je supposities niet ontdekken.

JoopSchouten
JoopSchouten21 mei 2013 - 11:38

Tip Jelmer? Concentreer je ook eens op de commons (meent) en hoe John Locke's filosofie postvatte in wetgeving. (Gesell's Vrijland-theorie rekent daar overigens mee af.) : )

Woeki Hypo
Woeki Hypo21 mei 2013 - 11:38

Natuurlijk is Halbe Zijlstra een utopist Mijn visie op dit onderwerp. Er is economisch rechts denken en cultureel (inclusief moreel) rechts denken. Deze twee wijzen van denken zijn in grote lijnen kwantitatief analoog, maar kunnen kwalitatief verschillen. Kwantiteiten. Dit kwantitatieve denken uit zich in een sociaal darwinisme van het type: de beste, de sterkste, de snelste, de mooiste enzovoort. Dus als utopie: maximaal of minimaal, overal, altijd in alles. Opportunisme. De mens is een opportunist. Dit is niet per definitie slecht, ondanks de emotionele bijbetekenis van de term “opportunisme”. Daarom onderscheid ik positief en negatief opportunisme. Deze kwalificatie verbindt opportunisme met de ethiek. Waarbij moraal positief is en anti moraal negatief. Mensen kunnen van mening verschillen over wat moraal is. Anti moraal in klassieke zin. Economisch rechts denken, waaronder het neoliberalisme, is gebaseerd op de ondeugd, en is dus een anti moraal. Gezien vanuit de Gulden Regel als kernprincipe van klassieke religies met een moraal. Fascisme. Economisch rechts denken induceert cultureel rechts denken. Dit idee of deze tendens is interessant om enig inzicht te krijgen in het ontstaan van fascisme. (Extreem) radicaal economisch rechts denken is als sociaal darwinisme (neoliberalisme) ook een fascisme. Fascisme is het complement van humanisme. Van wijsheid naar maximale polarisatie. De mens moet opportunist zijn om polarisatie, radicaliteit en extremisme te voorkomen. Op zoek naar wijsheid. Anderzijds moet men bedenken dat opportunisme een eenzijdigheid juist extreem kan versterken. Niet elk mengsel van twee maatschappelijke polariteiten leidt tot een tussenweg of middenweg. Een verkeerd mengsel kan zelfs tot een grotere (maximale) polarisatie leiden. Dit zien we bij het Put Principe, het complement van de Gulden Regel. Met voorbeelden o.a. in de micro economie. Opportunisme heeft tot gevolg dat een neoliberaal, een economisch rechtse denker, het culturele rechtse denken niet hoeft te accepteren. Een cultureel rechtse denker hoeft het neoliberalisme niet te accepteren. Iedereen maakt zijn keuzes uit de mogelijkheden van de ethiek als keuzeruimte. Globalisme. Natuurlijk zijn er ook mensen die zowel economisch rechts als cultureel (inclusief moreel) rechts denken. Ik noem dit verschijnsel in de eerste plaats het gevolg van (intellectueel) globalisme. Onder (intellectueel) globalisme versta ik het toepassen van een (abstract) idee of eigenschap binnen een bepaalde context (kwaliteit) binnen een andere context (kwaliteit). Het idee of de eigenschap is dan abstracter dan de specifieke uitwerkingen binnen de contexten. Te veel verkeerd globalisme leidt tot totalitarisme en in het geval van sociaal darwinisme tot (globaal) extremisme. Voorbeeld: het toepassen van neoliberale principes in het onderwijs en de didactiek (economen EBE als onderwijskundigen). Het door de schrijver genoemde fusionisme is in mijn termen dus een vorm van (intellectueel) globalisme. Utopie. De door de schrijver gebruikte term utopie heeft volgens mij niet zoveel betekenis. Als rechtse denkers zeggen dat linkse denkers utopisten zijn, dan is het heel natuurlijk dat de linkse denkers zeggen: wat je zegt dat ben je zelf. Dus: rechtse denkers zijn (zelf ook) utopisten. Ik zie mijzelf als een man van een midden en ben dus ook een utopist met een midden als utopie. Woeki Hypo is gematigd liberaal.

techneutje2
techneutje221 mei 2013 - 11:38

Je denkt nog steeds in 'moleculen' i.p.v. in atomen.

FransLenaen
FransLenaen21 mei 2013 - 11:38

Ik probeer het gebruik van ad-hominems te voorkomen in een discussie, maar doe het nu toch: kan de auteur zich niet gewoon bezig gaan houden met zn studie Natuurkunde? Dit verhaal staat vol simplistische tegenstellingen, onbewezen theorien en onlogische conclusies. Het lijkt nergens op. Je kunt het volstrekt oneens zijn met Zijlstra, maar gebruik dan wél valide argumenten.

3 Reacties
FransAkkermans1947
FransAkkermans194721 mei 2013 - 11:38

Dat klopt. Dit artikel laat vooral zien hoe Jelmer Renema denkt. Hij weet niet alleen hoe Zijlstra denkt maar ook nog eens wat precies, hij kan in hoofden kijken: "Zowel de kosten als die mensen kunnen hem natuurlijk in laatste instantie geen barst schelen." Als alfa-mannetje had ik altijd bewondering voor de exacte wetenschapper. Renema is bezig dat onderuit te halen. En dan nog deze zin: "Voor rechtse denkers staat economie in dienst van moraal". En ik maar denken dat dat bij links hoort.

JoopSchouten
JoopSchouten21 mei 2013 - 11:38

Inhoudelijk ga op geen van zijn punten in. Ik schat Jelmer's intellectuele argumenten vele mager hoger in dan de armoedige reaguursels die jij plaatst.

jelmerrenema
jelmerrenema21 mei 2013 - 11:38

Prima. Waar zitten de onbewezen theorieen en onlogische conclusies?

Tom Meijer
Tom Meijer21 mei 2013 - 11:38

Ik ben het volledig met Renema eens. Rechts staat inderdaad voor hierarchische verhoudingen en is tegen alles wat dat bestrijdt of ondermijnt, is in de grond tegen een aantal vanzelfsprekende vrijheden zoals bv de persvrijheid, tegen openbaarheid, tegen spreiding van macht en kennis, tegen ondersteuning van zieken en gehandicapten, tegen het betalen van belasting, tegen gezamenlijke (lees overheids)financiering cq beheer van zaken zonder welke de/onze maatschappij niet kan functioneren (dijkenbouw, andere infrastructuur, waterwinning en -voorziening, energie, (openbaar) vervoer, communicatie, etc.), tegen consumentenbescherming op allerlei terrein, tegen, tegen, tegen, tegen, tegen .... Het is een fundmenteel rot gedachten'goed'.

1 Reactie
FransLenaen
FransLenaen21 mei 2013 - 11:38

En links (wat dat ook moge zijn) is zeker geweldig.... Hoe bevalt dat nou om zo simplistisch te denken?

JoopSchouten
JoopSchouten21 mei 2013 - 11:38

Aanvulling.: http://www.youtube.com/watch?v=JQTmHAiF9rI&feature=related

1 Reactie
jelmerrenema
jelmerrenema21 mei 2013 - 11:38

Een belangrijk boek, maar ook weer niet de hele waarheid. Ik ben het aan het herlezen, en dat was ook de directe aanleiding voor dit stukje. Over 2 weken ga ik er een verhaal over houden voor de (Leidse) Rode Boekenclub.

[verwijderd]
[verwijderd]21 mei 2013 - 11:38

--- Dit bericht is verwijderd —

2 Reacties
Backtobasics
Backtobasics21 mei 2013 - 11:38

"Het draait tegenwoordig veel meer om enerzijds professionele partijen en anderzijds amateuristische partijen. De professionelen en kritisch-constructieven zitten vooral in het midden. De amateurs en afbraakpolitici zitten op de flanken. Politiek heeft met een visie, gedevenheid en durf te maken. Daar ontbreekt het ernstig aan en zeker bij de zoals u het noemt "proffesionele middenpartijen".

Blisss
Blisss21 mei 2013 - 11:38

Erwin vindt de onslaggolf die er staat te gebeuren in de thuiszorg realistisch en het ondersteunt de lagere inkomens????????....En dit noemt een liberaal professioneel denken????......

[verwijderd]
[verwijderd]21 mei 2013 - 11:38

Altijd lachen wanneer aanhangers van denkbeelden die utopische landen als de DDR en de Rode Khmer hebben veroorzaakt rechts gaan beschuldigen van utopistisch denken.

3 Reacties
JoopSchouten
JoopSchouten21 mei 2013 - 11:38

Tuurlijk... Lees echte geschiedenisboeken of laat je nakijken.

Blisss
Blisss21 mei 2013 - 11:38

Ik vind dat je gelijk hebt dat bv een rode khmer een uitwas is van utopisch denken, met alle gevolgen van dien, en de bankenkrisis een andere vorm is van utopisch denken, ditmaal uit rechtse hoek, toch?

RvDugt
RvDugt21 mei 2013 - 11:38

En nog een hele rits andere landen, het is niet typisch rechts of links probleem. Daarbij DDR was geen utopisch land en de RK is al helemaal geen land. Wel knap dat je in 2 regels zoveel onzin bijelkaar kan zetten.

HanvanderHorst1
HanvanderHorst121 mei 2013 - 11:38

Ik zou je gelijk geven als Halbe Zijlstra net als Mary Eberstadt in de Weekly Standard een pleidooi had afgestoken voor de rol van het gezin. Als hij dit gezin had gedefinieerd als het basisonderdeel van de samenleving. Maar dat doet hij niet. Hij predikt individualisme en individuele verantwoordelijkheid. Je mag natuurlijk niet speculeren maar ik denk dat hij de boeken van Ayn Rand heeft gelezen om te concluderen dat er best veel in zat maar dat dit allemaal te radicaal was. Ik zou Zijlstra dan ook eerder libertarisch willen noemen dan conservatief. Het denkmodel dat jij presenteert, kun je Zijlstra niet op grond van dat opiniestuk of zijn bijdrage aan woensdag gehaktdag aanwrijven. Dat hoort eerder bij Bart Jan Spruijt of een man als Joshua Livestro die zijn rechtse weblog niet voor niets Dagelijkse Standaard heeft genoemd. Aan de andere kant is het wel zo dat conservatieven zoals jij die schetst, in de praktijk goed kunnen samenwerken met utopisten als Halbe Zijlstra omdat ze allebei uit zijn op vernietiging van de verzorgingsstaat. Maar het is niet precies genoeg om ze op een lijn te stellen.

2 Reacties
JoopSchouten
JoopSchouten21 mei 2013 - 11:38

Zo kun je zelfs stellen dat Zoolstra leden van een gezin tegen elkaar opzet (...).

jelmerrenema
jelmerrenema21 mei 2013 - 11:38

Ik denk dat ons meningsverschil zit in de kwestie van wat het betekent om utopist te zijn. Ik zie het als een wezenlijk onderdeel van een utopie dat morele overwegingen ondergeschikt gemaakt worden aan economische. Dat is niet de definitie van een utopie (natuurlijk niet) maar wel een belangrijk symptoom. Mijn lezing is dus niet gebaseerd op slecht lezen maar op een ander idee van wat belangrijk is. Bezien in dat licht is het feit dat Zijlstra goed kan samenwerken met Livestro en co geen toeval: zij zijn in feite twee kanten van dezelfde medaille. Historisch gezien is het zo dat dit tweekoppig monster van vrijemarkteconomie en conservatisme rechts zo'n ontzettende kracht gegeven heeft. Het gaat door het leven als 'fusionism' en de geschiedenis van dat idee is heel belangrijk om modern rechts te begrijpen. Je hebt helemaal gelijk als je zegt dat daar een fundamentele tegenstrijdigheid in zit, maar het blijkt dat dat niets afdoet aan de kracht van het idee. Natuurlijk is het zo dat dit in Nederland allemaal wat bedekter gaat dan in de VS (godzijdank) maar. Zijlstra gebruikt alleen de 'ondergeschikte' argumenten, dwz de argumenten die in het denkschema van iemand als Livestro niet fundamenteel zijn. Echter, dat betekent nog niet dat hij niet in dat denkschema te passen is.

ThomasCoolColignatus
ThomasCoolColignatus21 mei 2013 - 11:38

@Jelmer: In grote lijnen eens met je betoog. Wanneer je zou schrijven dat Zijlstra weinig empathie met de zwakkeren toont, dan voorkom je dat anderen kritiek uiten dat je in zijn hoofd kunt kijken. Het lijkt me duidelijk dat Zijlstra tot fractievoorzitter is gekozen omdat hij op provocerende wijze aandacht trekt en discussies uitlokt, methode Wilders, en niet met onderbouwde en constructieve studies komt. Voor de afbraak van de verzorgingsstaat volgt hij de aanpak van Gerrit Zalm, zie http://www.frontaalnaakt.nl/archives/weekers-probleem-begon-al-met-zalm-en-vermeend.html Een vraag voor je als natuurkundige is of je kunt bevestigen dat je dit achterliggende artikel begrijpt en de wiskunde ervan ondersteunt: http://mpra.ub.uni-muenchen.de/47071/

2 Reacties
JoopSchouten
JoopSchouten21 mei 2013 - 11:38

Bedankt voor de links Thomas. De feiten over Vermeend ontmaskeren hem, naast Van der Ploeg en Bos, definitief als een neoliberalisme geïnfecteerde econoom. ... Gesell heeft in mijn ogen nog steeds de beste oplossing.: http://wikilivres.ca/wiki/The_Natural_Economic_Order http://libertaireorde.wordpress.com/2011/10/27/het-vrijgeld-van-silvio-gesell-1862-1930-ontneem-geld-zijn-machtsfunctie/

FransAkkermans1947
FransAkkermans194721 mei 2013 - 11:38

"" Wanneer je zou schrijven dat Zijlstra weinig empathie met de zwakkeren toont, dan voorkom je dat anderen kritiek uiten dat je in zijn hoofd kunt kijken." Het stikt hier van de utopisten. Ik ben er ook een. Zo hoop ik dat je enige onderbouwing mag verwachten als dat Zijlstra de verzorgingsstaat wil afbreken.

jelmerrenema
jelmerrenema21 mei 2013 - 11:38

Frans, De implicatie is maar een kant op: als er private machtsverhoudingen zijn, dan is er sociale onrechtvaardigheid. Ik heb nergens gezegd dat alle publieke machtsverhoudingen per se sociaal rechtvaardig zijn. De Sovietunie is daar een goed voorbeeld van. Als je die stelling aanneemt dan volgt daar ook meteen uit dat het verplaatsen van taken van publiek naar privaat de mate van maarschappelijke rechtvaardigheid alleen maar slechter kan maken. Waarom denk ik dat private machtsverhoudingen per definitie tot excessen leiden? Omdat ik dat om mij heen zie. Denk bijvoorbeeld aan de priesters, die omdat er geen controle van buitenaf was decennialang ongezien hun gang konden gaan met kleine jongetjes. Wie in zijn eigen omgeving zonder controle de macht heeft, gaat zich misdragen. Natuurlijk zijn er vervolgens allerlei manieren om die controle te organiseren, handige en onhandige, maar dat is hier niet het punt. Als de VVD er bijvoorbeeld voor pleit dat mensen eerst in hun omgeving moeten aankloppen, dan leidt dat tot afhankelijkheid van die persoon tov zijn omgeving. Dat is onrechtvaardig en zal uiteindelijk (zeer voorspelbaar) excessen veroorzaken. Dat politiek om verdeling gaat (niet alleen van geld, maar ook van bjivoorbeeld opleiding of invloed), en dat die verdeling een zekere machtsverhouding aan de samenleving oplegt, lijkt me evident. Wat betreft de kwestie van taalgebruik: ik probeerde dit met een voorbeeld duidelijk te maken. Ik ontleen het idee aan de Amerikaanse schrijver Corey Robin. In zijn boek The Reactionary Mind schrijft hij: "Every great political blast—the storming of the Bastille, the taking of the Winter Palace, the March on Washington—is set off by a very private fuse: the contest for rights and standing in the family, the factory, and the field. Politicians and parties talk of constitution and amendment, natural rights and inherited privileges. But the real subject of their deliberations is the private life of power." Het kan best zijn dat jij conservatieven kent die niet van private machtsverhoudingen houden, maar je moet hier natuurlijk onderscheid maken tussen de ideologie in het abstracte en wat (sommige) individueen vinden. Ik kan ook vast een socialist vinden die arbeiders maar vies vindt, maar dat bewijst ook niks.

1 Reactie
FransAkkermans1947
FransAkkermans194721 mei 2013 - 11:38

Uw betoog sterkt me alleen maar in de opvatting dat goed nadenken over hoeveel privaat en hoeveel publiek heel gezond en verstandig is. Als ik in mijn omgeving rondkijk zie ik niet meer machtsmisbruik in de privésfeer dan in de publieke sector. U gelooft toch ook niet dat misbruik van kinderen zich beperkt tot de kerk? Een (steeds uitdijende) overheidssector zal, dat durf ik ook te voorspellen, ook tot excessen leiden. Ik heb goede redenen mijn familie-en vriendenkring meer te vertrouwen dan de overheid.