Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

Apenpokken nu ook in Nederland opgedoken

RIVM verwacht snel meer gevallen van mysterieuze ziekte
Joop

Is er een relatie tussen compassie en religie?

  •  
04-05-2012
  •  
leestijd 2 minuten
  •  
BNNVARA fallback image
Iedere dag een gezond weetje. Vandaag: Zeer religieuze mensen tonen minder compassie

Ivan Wolffers schrijft elke dag een gezond weetje, gebaseerd op onderzoeken met merkwaardige en soms ongelofelijke uitkomsten. Door de weetjes van Wolffers leer je van alles over bijvoorbeeld verschillende ziektes, medicijngebruik en gezond afvallen, maar ook over de vaak komische verschillen tussen mannen en vrouwen.
Onderzoek is extra interessant als er dingen uitkomen die je niet verwacht. Zo suggereert onderzoek van de University of California, Berkeley, dat zeer religieuze mensen minder geneigd zijn anderen uit medeleven te helpen dan minder gelovige mensen en atheïsten.
Medeleven of compassie is een emotie die mensen voelen als ze anderen zien lijden en dan gemotiveerd raken hen te helpen, vaak ten kosten van zichzelf. De onderzoekers denken dat bij minder gelovige mensen de kracht van emotionele relatie met andere mensen belangrijk is voor de beslissing een ander wel of niet te helpen, maar dat bij streng gelovige mensen er andere factoren een belangrijkere rol spelen zoals doctrine, gemeenschappelijke identiteit en zorgen om de reputatie.
Ik kan niet verbergen dat ik met enig leedvermaak de uitkomsten van het onderzoek las. Ineens begrijp waarom mijn vriend A. wiens vader ouderling van de kerk was, nooit bij iemand anders nieuwe kleren mocht kopen dan bij kledingmagazijn Gerritsen, iemand van dezelfde religieuze groepering als zijn vader. Ik heb er natuurlijk geen verstand van, maar misschien heeft religie naast allerlei andere functies ook het effect van het reguleren van onze compassie zodat niet zo maar iedereen ervan profiteert.

Meer over:

opinie, leven

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (10)

ockham
ockham4 mei 2012 - 6:16

Het ligt toch voor de hand. Wie het slecht gaat heeft de straf van god getroffen. Compassie wordt dan kritiek op die god.

Klapschaats2
Klapschaats24 mei 2012 - 6:16

Wanneer je een God of zogenaamd heilig boek nodig hebt voor compassie, is er iets mis met je interne bedrading en/of of opvoeding. We worden allen zonder religie geboren en velen worden er door opvoeding en cultuur in de eerste ontvankelijke levensjaren rijp voor gemaakt. Zou ik in Pakistan geboren zijn, dan was de kans groot dat ik nu moslim was, of dood, omdat ik zou zijn uitgetreden, en daarom vermoord. Zou ik katholiek zijn dan zou ik van schaamte ook zijn uitgetreden. We hebben allen het bedekken, liegen, verzwijgen van de misstanden van de sexuele schandalen ervaren. Religie is m.i. de grootste bron van discriminatie ter wereld, en discriminatie leidt niet tot werkelijke compassie. Wel schijnvertoningen.

Backtobasics
Backtobasics4 mei 2012 - 6:16

Idd..... Net zoals de nieuwe "markt religie" ook dit soort symptomen kent. De sfeer die b.v. tegenwoordig heerst in gebieden waar veel "neo-liberalen" wonen begint steeds meer te lijken op een christelijk dorp op de Veluwe. De parallellen in gedrag zijn duidelijk te trekken. bv, De Amsterdamse grachtengordel en de rijkere gebieden in "zuid", worden steeds meer bevolkt door "status-gevoelige" yuppen die hetzelfde gedrag beginnen te vertonen als gelovige dorpelingen. Status en conservatisme is essentieel, en dit resulteert in een sfeer die veel overeenkomsten heeft met een bekrompen dorp. Als vrijdenker, kunstenaar of intellectueel heb je er nog maar weinig te zoeken.

Le Chat Botté
Le Chat Botté4 mei 2012 - 6:16

Dat doet mij denken aan de uitspraak van bouwkundig ingenieur, industrieel ontwerper, en futurist Jacque Fresco: "Christianity is a wonderful idea; when are they putting it into practice?"

ANRandy
ANRandy4 mei 2012 - 6:16

Je kunt naar zaken als b.v. compassie wel met een betawetenschappelijke bril kijken, en dat is als je dat nooit eerder hebt gedaan, of dat niet gewoon bent, ook zeer verhelderend vanwege de mogelijkheid die een ander perspectief biedt, zoals die van relativering. Maar je moet die waarde van die betawetenschappelijke bril ook niet overdrijven, en zeker ook niet te veel en te lang, en soms zelfs helemaal niet door die bril kijken naar dit soort zaken. Je kunt zelfs stellen dat die behoefte, om als zodanig door een biologisch, wetenschappelijke bril naar deze zaken te kijken, zelf een symptoom van een lager dierlijke drift is, en heel goed biologisch wetenschappelijk te verklaren. Een zaak als compassie, net als sommige, maar niet alle, andere deugden en ondeugden, die net als bij mensen ook bij dieren voorkomt, onttrekt zich namelijk zeker aan die biologisch, wetenschappelijke bril als je hem als een verder dan basaal dierlijke, een hoger ontwikkelde menselijke waarde beziet. Deze door de menselijke rede hoger dan op dierlijk basisniveau ontwikkelde zaken zoals bij vormen van compassie e.a. zijn überhaupt niet zuiver, of zelfs helemaal niet goed, als biologisch, wetenschappelijk verschijnsel te beschouwen en verklaren. Er zijn door die rede zelfs deugden en ondeugden die alleen bij mensen voorkomen. Denk aan geloof (wat dus een deugd- of zo men beredeneert ondeugd is;), en wijsheid (altijd in ieder geval een poging tot een deugd in haar streven er naar;). Menselijke hoger ontwikkelde deugden en ondeugden, dus even afgezien van hun bij geboorte meegekregen beperkte basisversies, zijn van een hogere orde, en het is onvoldoende, of zelfs volledig fout om deze biologisch wetenschappelijk te beschouwen. Het kan alleen nuttig zijn zoals eerder opgemerkt, voor een ander, eventueel verfrissend, of mogelijkheid tot relativering biedend perspectief, maar zelfs dat is niet zeker. Ik heb ooit een prachtig concept van alfa, gamma, en betawetenschapper Jacob Bronowski (o.a. wiskundige en dichter) overgenomen, en gebruikte deze bij dit soort zaken, in een naar mijn persoonlijke, m.i. niet alleen subjectieve, opzicht. Het gaat daarbij om het door hem bedachte concept van "gestratificeerde stabiliteit (stratified stability)". Dit werd eerst bij darwinistische processen gebruikt, waarbij bedoeld werd dat er op een gegeven moment een niveau van complexiteit wordt bereikt in een organisme, of een biologisch sociale organisatie, dat deze op zichzelf komt te staan, los van de eerdere veroorzakende stappen die er toe geleid hebben, maar ook op eigen niveau een gesloten systeem vormen, dus zonder dat lagere eenheden nog een voor dat niveau nodige rol spelen. Het is zelfs zo dat dit soort niveaus vanuit verschillende lagere eenheden kunnen ontstaan. Dat laatste is een belangrijke grond voor het ontstaan van sterk gelijkende complexe eigenschappen bij organismes en hunsociale organisaties en ook een pijler van het idee van de convergerende evolutie. Maar je ziet die stratificerende stabiliteit ook in niet levende systemen. Je ziet dezelfde op zichzelf staande vormen (van organisatie) bij de chaostheorie bijvoorbeeld in vreemde attractoren, en ze zijn behalve op atomair, ook bekend op galactisch niveau, en alles er tussenin. Wijsheid (Prudentia), Rechtvaardigheid (Iustitia), Matigheid (Temperantia), Moed Fortitudo), Geloof (Fides), Hoop (Spes), Naastenliefde (Caritas), en de zonden IJdelheid (Superbia), Hebzucht (Avaritia), Lust (Luxuria), Jaloezie (Invidia), Gulzigheid (Gula), Toorn (Ira), Luiheid (Acedia) zijn de zogenaamde deugden en zonden op wiens deugdelijkheid cq zondigheid in gevallen wel eens af te dingen valt. Je ziet dat geloof dus apart van naastenliefde is gedefiniëerd. Dat wil niet zeggen dat zij elkaar niet beïnvloeden in negatieve of positieve zin. Dat doen ze in het geval van strenggelovigen vast wel. Maar daar zijn verschillende verklaring voor mogelijk. Naastenliefde geldt per definitie eerstens de als naasten ervarenen. In een hechte gemeenschap zal dat dan veel vaker een gelijkgelovige zijn. Dan zou dat, als je reductionistisch redeneert, ten behoeve van meer naastenliefde dus een pleidooi zijn voor minder hechte, zelfs individualistischere gemeenschappen? Zo zwart/wit zal het niet zijn dunkt me, zelfs als onglovige, individualist pur sang, liberaal, zelfs geneigd tot libertarisme. Er is rede van een hogere orde dan de betawetenschappelijke nodig om deze zaken goed te klaren. Een pleidooi voor de alfa en gammawetenschappen die ik als wiskundige geleerd heb weliswaar zeer kritisch te beschouwen, maar zeker niet overbodig, zelfs als enige weg tot wijsheid in sommige zaken.

Yggdrasil
Yggdrasil4 mei 2012 - 6:16

Zeer gelovige mensen hebben een excuus voor alles wat hen overkomt namelijk dat het de wil van God is en wat voor hun geldt, geldt ook voor anderen, het is de wil van God. Als een familielid plotseling overlijdt dan is het de wil van God. Als ze door financiële malversaties stinkend rijk worden dan is dat met behulp van God. Als iemand anders in de shit zit dan is het Gods wil. En wie zijn zij dan om een ander pad te bewandelen dan God voor ze heeft uitgestippeld en wie zijn zij dan om af te wijken van Gods plan en iemand anders te helpen want wanneer die ander geholpen moet worden dan moet hij zich maar bekeren tot God. Af en toe lijkt het me wel handig om al het negatieve wat je overkomt te kunnen afschuiven op een omnipresente entiteit. Wanneer je zelf maar goed gelovig bent, ben je nergens meer verantwoordelijk voor.

1 Reactie
Tom Meijer
Tom Meijer4 mei 2012 - 6:16

"Wanneer je zelf maar goed gelovig bent, ben je nergens meer verantwoordelijk voor." Dat is inderdaad een kernpunt.

Sternenstaub
Sternenstaub4 mei 2012 - 6:16

Geen "weetje", maar nogal een foutje: als de begrippen al niet juist begrepen en gebruikt worden, houdt het op met weten, of zelfs maar begrijpen. Religie is namelijk iets anders dan godsdienst. Religie kan zonder institutionele hiërarchie en hypocrisie heel goed bestaan, terwijl godsdienst daar altijd in gevangen raakt. Hier worden deze twee verschillende begrippen, die staan voor twee zeer verschillende geloofs- en maatschappijbelevingen, niet onderkend en dus onderscheiden, maar gemakzuchtig, tendentieus op één hoop gegooid als "zeer religieus", wat misleidend gelijk wordt gesteld aan "streng gelovig", en door dit semantische gegoochel diskwalificeert de steller van dit soort z.g. "weetjes" de legitimering ervan, en wel door zijn eigen beperkte conceptie-niveau; oftewel, hij onderschrijft en bedrijft de pseudo-objectieviteit van pseudo-wetenschap. Eén opmerking klopt: hij heeft er inderdaad geen verstand van, deze professor in de weet-niet kunde.

2 Reacties
Sternenstaub
Sternenstaub4 mei 2012 - 6:16

Ik kan het niet laten om nog mijn gedachtengang hierbij alsnog af te ronden: om de verschillende concepten duidelijk te onderscheiden, de ontstane begrippenvervuiling terug te draaien en het taalgebruik te zuiveren, zouden de begrippen religie en godsdienst, die ik als elkaar wederzijds uitsluitend duo aanvoer, beter worden vervangen door het begrippenduo "Coniunctio Spirituum" versus "religie", of anders, spiritualiteit versus religiositeit. Maar ik denk dat haast niemand dat van mij gaat overnemen. Dat vergt wellicht teveel aanpassing. Het denken en spreken erover, laat staan werkelijk inzicht, blijven dus voorlopig achtergesteld in een onderontwikkeld intellectueel gebied, vooral dankzij de demagogie van de nu nog dominante pseudo-objectieve pseudo-wetenschap die door de gemakzuchtige meerderheid voor waar wordt aangenomen. Empathie is in dit verhaal zowiezo het ondergeschoven kind. En het kind van de rekening.

Le Chat Botté
Le Chat Botté4 mei 2012 - 6:16

Een nogal onchristelijke persoonlijke aanval op Wolffers, en dat terwijl je faalt om te onderbouwen waarom het verschil tussen religie en godsdienst tot een andere conclusie van dit onderzoek zou kunnen leiden. Overigens stel ik het verschil tussen beide begrippen niet ter discussie.