BNNVARA
Een eerlijk en gelijkwaardig Nederland. Wij zijn voor. Jij ook?

Waarom worden patiënten niet geholpen bij het stoppen met antidepressiva?

5 okt 2021
  •  
leestijd 6 minuten
  •  
983 keer bekeken
  •  
antidepressiva

In Nederland slikken veel patiënten die niet meer depressief zijn nog steeds antidepressiva, simpelweg omdat ze niet worden geholpen ervan af te komen.

Dinsdag 5 oktober staat Pauline Dinkelberg van de Vereniging Afbouwmedicatie in de rechtszaal tegenover zorgverzekeraar VGZ, omdat zij weigeren de afbouwmethode voor antidepressiva te vergoeden. Dinkelberg bij Kassa: 'Ik snap het niet, het lijkt eigenlijk een heel simpel probleem te zijn: mensen rustig laten afbouwen. Vooral het laatste stukje van die afbouw is heel moeilijk. De oplossing die is er (namelijk: langzaam afbouwen door middel van zogenaamde taperingstrips, red.). Dus wij snappen volstrekt niet waarom dat niet overgenomen wordt.'

‘Ik werd heel destructief naar mezelf toe, ik sliep niet meer, en ik raakte op een gegeven moment mijn baan kwijt. Het liep gewoon absoluut niet lekker. Toen ben ik met die medicijnen begonnen om het weer een beetje rustig te krijgen in mijn hoofd’, vertelt Jolanda aan Zembla. Maar het is nu zo’n dertig jaar geleden dat Jolanda begon met het slikken van de antidepressiva. En nog steeds is ze er niet van af, ook al zou ze dat graag willen. ‘Toen was het nodig, toen was het aan de orde. Maar is het nu dan nog aan de orde?’, vraagt Jolanda zich af. ‘Ik zit in een periode dat het goed met me gaat, het is allemaal heel stabiel. Ik weet wel dat als je ineens stopt met dat spul, dat dat geen succes is. Dat moet je heel zorgvuldig doen.’

Ontwenningsverschijnselen

Jaarlijks krijgen meer dan een miljoen mensen de middelen voorgeschreven. Maar een deel van hen lukt het niet om weer te stoppen met de pillen. Dat komt door het ontbreken van goede begeleiding en voorlichting. Het is nodig om rustig – in kleine stapjes – af te bouwen, anders kunnen er ontwenningsverschijnselen optreden.

Jolanda heeft in het verleden al eens eerder geprobeerd van de pillen af te komen. Zonder succes. ‘Dat moet je nooit doen. Je wordt zo depressief. Het is niet een dagje je niet goed voelen; dit is echt niet je bed uit komen en niet weten wat de volgende stap is die je moet zetten. Dat resulteerde in of heel destructief zijn naar mezelf, of gewoon helemaal niks meer.’

Depressieve gevoelens is, samen met griepverschijnselen, onrust, angsten en slaapproblemen, een van de ontwenningsverschijnselen van het afbouwen. ‘Ik heb tien dagen lang enorme hoofdpijn gehad, ben beroerd geweest, heb heel veel dromen gehad en was vooral gewoon tot niks toe in staat’, vertelt ervaringsdeskundige Lida over de periode van het afbouwen. ‘Een soort schokjes in mijn hoofd, zweten, en uiteindelijk heb ik de halve nacht boven de wc gehangen. Overgegeven. Een soort hartkloppingen kreeg ik erbij’, beschrijft een andere ervaringsdeskundige. ‘Alsof de grond onder mijn voeten uitzakte. Toen ik ging slapen lukte dat niet. Toen werden de gevoelens in mijn hoofd steeds sterker. Alsof iemand mijn hersenen vastpakte en ze een kwartslag draaide’, zo omschrijft ervaringsdeskundige Frans het.

Afbouwen

Maar die ontwenningsverschijnselen worden pas sinds kort serieus genomen. Pas in 2018 spreken de Nederlandse verenigingen van huisartsen, psychiaters, apothekers en patiënten elkaar voor het eerst over een oplossing. Om ervoor te zorgen dat mensen die met de pillen willen stoppen op een goede manier afbouwen is een goed schema met bijbehorende pillen van een steeds lagere dosering nodig. Voor een deel van de mensen is het mogelijk om af te bouwen met de beschikbare medicatie, volgens Elnathan Prinsen, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP). ‘Maar sommige patiënten hebben speciale pillen in lage doseringen nodig om langzaam met de antidepressiva te kunnen afbouwen. Een groot probleem is dat zulke pillen niet standaard op de markt zijn’, aldus Prinsen.

‘Je kan niet van een tabletje van 20 milligram, 18 milligram maken. Dat is heel lastig.’
apotheker Peggy Vromen

‘Je kan niet van een tabletje van 20 milligram, 18 milligram maken. Dat is heel lastig’, aldus apotheker Peggy Vromen. ‘Er zijn vaste doseringen, en die afbouwschema’s daar zitten allemaal tussenstapjes in, maar van die tussenstapjes zijn geen tabletten. Die zijn er niet.’

De reden? Geld. ‘De farmaceutische industrie heeft weinig belang bij het zo lang mogelijk afbouwen of het helpen bij afbouwen’, volgens Jim van Os, hoogleraar psychiatrie aan het UMC Utrecht. Ook brancheorganisatie Bogin bevestigt dat dit voor fabrikanten economisch niet rendabel is. Daarom zijn veel mensen genoodzaakt zelf de juiste dosering te ‘maken’ door middel van eindeloos breken en wegen. Maar dat is een tijdelijke oplossing. Naarmate de dosering verder omlaag gaat wordt het simpelweg onmogelijk om de pillen in nog kleinere stukjes te breken.

'Dat kostte me een euro of honderd in de maand. Maar na een paar maanden was het niet meer te doen om dat steeds op te hoesten.’
Marijke, slikt antidepressiva

Afbouwpillen

Maar deze ‘afbouwpillen’ zijn al wel beschikbaar. Ze worden namelijk al gemaakt door de Regenboog Apotheek. Deze biedt op maat gemaakte afbouwschema’s inclusief pillen, zogenoemde taperingstrips. ‘Er zijn meer dan honderd verschillende schema’s in welke snelheid de hoeveelheid wordt afgebouwd’, aldus Paul Harder, apotheker bij de Regenboog Apotheek.

Marijke begint vier jaar geleden met afbouwen door middel van taperingstrips. ‘Dan weet je exact welke dosering je krijgt. Dat vond ik heel fijn.’ Maar ze moet er al snel weer mee stoppen. Omdat het niet vergoed wordt door Menzis, haar zorgverzekeraar. ‘Ik ging ervan uit dat dit net als de gewone tabletten ook vergoed zou worden, maar dat is dus niet zo’, vertelt Marijke. Vanaf dat moment draait ze dus zelf voor de kosten op. ‘Dat kostte me een euro of honderd in de maand. En dat had ik er ook voor over in het begin. Ik had ook het gevoel: dit moet gewoon. Maar na een paar maanden was het niet meer te doen om dat steeds op te hoesten.’ Dus moest ze ermee stoppen.

Vergoeden

Alleen de kleine verzekeraars DSW en Eno vergoeden dit nu. De vier grootste verzekeraars – Zilveren Kruis, VGZ, CZ en Menzis, samen goed voor zo'n 80 procent van de verzekerden – doen dat ondanks hun belofte nog steeds niet. Volgens hen is er onvoldoende wetenschappelijk bewijs voor. Onzin, volgens Van Os. ‘Wat we hebben gezien in de twee eerste onderzoeken is nul procent succes zonder taperingstrip en zeventig procent succes met taperingstrip. (…) dat betekent dat we nu echt overtuigend bewijs hebben dat taperingstrips werken.’

Vergoeden

De vier grote verzekeraars vergoeden alleen als de patiënt afbouwt volgens één specifiek afbouwschema, dat de beroepsverenigingen opnamen in de handleiding uit 2018. Probleem is dat dit schema lang niet voor iedereen werkt, omdat de stappen vaak nog te groot zijn. Daarbij is het enkel vergoeden van medicatie voor dit specifieke afbouwschema volgens de NVvP in strijd met de gemaakte afspraken. ‘Het is een voorbeeldtabel, en er staat ook heel nadrukkelijk in dat als je daar niet mee uitkomt, je dus langzamer en met kleinere doseringen zou moeten kunnen werken’, vertelt Prinsen. Ook in die gevallen zouden verzekeraars dus moeten vergoeden, volgens Prinsen.

Een andere reden om het niet te willen vergoeden is - opnieuw - geld. De taperingsstrips zijn, volgens de verzekeraars, namelijk duurder dan de medicatie volgens het standaard afbouwprogramma. Maar ook dat blijkt niet te kloppen. Onderzoek van Kassa wijst uit dat de taperingsstrips niet duurder maar juist goedkoper zijn. Waar medicatie via het standaardprogramma de zorgverzekeraar €138,59 kost, komen de kosten voor de taperingsstrips op €121,98. Ruim zestien euro goedkoper dus.

‘Dat leidt er dus toe dat mensen die veel klachten krijgen bij het afbouwen ervoor kiezen om dan niet verder te gaan met afbouwen, en dus langduriger medicatie blijven gebruiken.’
Elnathan Prinsen, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP)

Maar ondanks dat doen de verzekeraars het vooralsnog niet. Verbijsterend, vindt Van Os. 'Ik kan niet volgen dat de methode die goedkoper is, wetenschappelijk beter onderbouwd is, en de voorkeur van de patiënten geniet - naast die van de artsen - niet vergoed wordt. Dan kan ik er niet bij dat we alleen in wekelijkse, grote stappen zouden mogen afbouwen van de zorgverzekeraars', zo vertelt hij bij Kassa.

Ook Prinsen kan dit niet begrijpen. ‘Dat leidt er dus toe dat mensen die veel klachten krijgen bij het afbouwen ervoor kiezen om dan niet verder te gaan met afbouwen, en dus langduriger medicatie blijven gebruiken. Ik heb het idee dat het proces enorm vast zit.’

‘Dat betekent dat ik wel heel lang antidepressiva mag gaan gebruiken, in een hele hoge dosering. Dat is allemaal geen probleem voor de VGZ. Dat kan toch niet zo zijn, dat afbouwen – wat juist heel positief zou moeten zijn – niet vergoed gaat worden’, vertelt Jolanda geëmotioneerd.

Wil jij ook afbouwen met antidepressiva? Lees hier meer over het afbouwen.

Door Carolien Ronde

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (4)

G B
G B23 apr 2021 - 20:07

Hoi, ik ben Gwenn, 24 jaar en krijg 28 pillen voorgeschreven. Ik was anti pillen, maar toch is het me overkomen. Psychiater hield me totaal niet in de gaten, terwijl ik wel hulp nodig had. Ik werd ernstig gestalkt door mijn ex en had slapeloze nachten. In plaats van de oorzaak aanpakken, kreeg ik medicijnen voor geschreven. Oké, voor even kan dat helpen dacht ik. Maar het liep totaal uit de hand. Ik was mezelf niet meer. Ik kon niet meer logisch nadenken en het werd alleen maar erger. In plaats van mij in de gaten houden aangezien ik psychotische klachten kreeg, schreven ze alleen medicatie voor en dat was het. Ik heb opnames van mezelf waarin duidelijk te zien is dat ik ‘hopeloos’ was. Ongeveer een jaar geleden. Ik heb mijn medicatie: zonder hulp dus zelf afgebouwd naar 12 pillen per dag omdat ik GEEN hulp krijg. Ik heb ook opnames van mijn behandelaren. Ik wil graag een docu maken van mijn strijd tegen medicatie en naar mijn doel streven: studeren, gespecialiseerd in cognitieve gedragstherapie en beweging/gezonde voeding i.p.v. medicatie. Ik geloof dat ik de stofjes die ik nu uit mijn medicatie haal ook uit gezonde voeding en beweging +sociaal netwerk kan halen. Mijn doel is om mensen te helpen op een gezonde manier. En de strijd die ik nu voer gun ik niemand. Het is onmenselijk hoe de psychiaters met me om gaan. En dat wil ik heel graag openbaar maken om mensen te waarschuwen.

AChat zonder
AChat zonder21 apr 2021 - 20:15

ga eerst alles proberen voor dat je aan deze troep begint. Los van het feit dat stoppen een hel is, is het ook echt troep, sommige soorten antidepressiva zijn afgeleide van harddrug waardoor je effecten van amfetaminen/adrenaline krijgt. Alle bijwerkingen die je ervaart zal aan de kant worden geschoven of proberen ze goed te praten. Ik heb langdurig verschillende soorten gebruikt met zware bijwerkingen die genegeerd werden. De bijwerkingen waren zelf maanden na het begin nog aanwezig. Ik ben behandeld alsof het tussen mijn oren zit. bewegingsdrang die de hele dag en nacht door gaat. raar gevoel van prikkel in mijn hoofd wat continu aanwezig was. het idee dat mijn ogen eruit springen door verhoogde druk bij de ogen alsof ik aan de xtc zat. Ik ben verschillende keren cold turkey gestopt met al deze mediactie. Het was geen pretje maar ik ben er nu weer van af, zo nu en dan probeert de huisart het weer, maar dat is nu defintief afgelopen. Het is belachlijk maar ik kan de verschillende soorten die zijn gegeven niet meer op een hand tellen. Wat tegen de nhg richtlijnen ingaat. De meeste artsen hebben geen idee wat ze geven, maar ja het staat in de nhg richtlijn dus moet het zo, en als er iets aan de hand is dan ligt het aan de patient of het zit tussen je oren (ook al staan je bijwerkingen in de bijsluiter). Als een statement heb ik een hoge overdoses genomen en ben ik in het ziekenhuis beland waar ik na een paar uur weg ben gegaan. Gedurende mijn opname konden ze niet mijn dossier opvragen bij ggz centraal (Flevoland) en was het wachten of mijn hart te hard/snel zou kloppen of juist te langzaam of niet zou kloppen (de medicatie kon beide richting werken, heel vreemd maar waar) het had adrenaline achtige werking en het tegenovergestelde. Mijn lichaam was niet blij met deze troep. Als je abrupt stopt en het gaat de verkeerde kant op of je krijgt een psychose dan belant je waarschijnlijk weer bij (k.t) ggz. Daar mogen ze je niet zonder rechter dwingen om iets te slikken. Als we dat allemaal doen word het dan wel economisch om in te grijpen? kijk naar diabetes type 1, daar word alles vergoed, want als je dat verwaarloosd ben je nog duurder uit. en de meeste zouden de zuikerziekte negeren en zijn gang laten als het ze te veel geld kost. dit is lijkt de enige manier om zeggenschap te kunnen hebben of om druk te kunnen uitoefen op de zorgverzekeraars.

1 Reactie
Bnnvaraportal
Bnnvaraportal22 apr 2021 - 10:49

Dank voor het delen van jouw verhaal.

marienus
marienus21 apr 2021 - 15:00

Ik heb jaren geleden een tijdlang een ernstige depressie gehad. Ik heb een tijdlang door de dokter voorgeschreven verschillende soorten medicijnen hiervoor gehad. Het heeft een behoorlijke tijd geduurd eer het goede medicijn gevonden was, waardoor ik weer normaal kon functioneren. Na een aantal jaren besloot de arts om deze medicijnen af te bouwen tot nul. Na een aantal maanden kwam echter de depressie weer in volle hevigheid terug. De toen voorgeschreven medicijnen hielpen niet meer, evenals andere medicijnen. Ik heb toen een aantal maanden in een kliniek doorgebracht voor men eindelijk weer de juiste medicijnen gevonden had. Deze medicijnen hielpen na enkele dagen al merkbaar en op dit moment kan ik weer op een normale manier weer van het leven genieten. Ik zal dus nooit meer zonder medicijnen kunnen maar dit weegt niet op tegen de depressie.
Vriendelijke groet.
emdkeka@chello.nl

2 Reacties
AChat zonder
AChat zonder21 apr 2021 - 20:20

Het slikken van zowel lichte als zware pijnstillers kan medicijnafhankelijke hoofdpijn veroorzaken. Ik weet zeker dat dit hier ook het geval is maar dan met depressie. je speelt met je voorraad serotonine en de beschikbaarheid ervan met deze medicatie. en nee ik was niet beter af met de medicatie. ik heb nog steeds depressieve periodes, maar ik voel me geen zombie. Ik kies voor leiden en leven in plaats van geen depressie en dood voelen.

Bnnvaraportal
Bnnvaraportal22 apr 2021 - 10:49

Dank voor het delen van jouw verhaal, Marienus.

Francoise de Groot
Francoise de Groot21 apr 2021 - 13:20

Heb 20 jaar Paroxetine geslikt en vaak geprobeerd af te bouwen. Nooit gelukt. Nu doe ik elke 3 weken 10% er af. Ik maal de tabletten en weeg de dosis af en los deze op in water. Ben nog wel even bezig maar het gaat.
Het is bizar dat in de perioden van afbouwen werkelijk niemand op het idee kwam dat ik last had van onttrekkingsverschijnselen, terwijl ik altijd enorm snel opknapte wanneer ik weer begon. Zelf geloofde ik dan maar weer het verhaal dat ik een stofje mis. Zo goed dat er meer aandacht voor komt.

2 Reacties
AChat zonder
AChat zonder21 apr 2021 - 20:24

Ze weten het wel. Ze moeten alleen de bijsluiters niet negeren. Net als dat ze de bijwerkingen ontkennen of zeggen het zit tussen je oren. Wat je niet meet betstaat niet. En nee de bijwerkingen of afkickverschijnselen worden niet genoteerd en verzameld.

Bnnvaraportal
Bnnvaraportal22 apr 2021 - 10:49

Dank voor het delen van jouw verhaal, Francoise.